Een gefingeerd voorbeeld: een componiste uit Utrecht schrijft twaalf liedjes en de tussenmuziek voor een nieuwe familiemusical. De theaterproducent plant een tournee langs veertig schouwburgen en stuurt haar een opdrachtbevestiging van één alinea: een vast bedrag van 6.000 euro "voor alle rechten op de muziek". Zij is aangesloten bij Buma/Stemra en gaat ervan uit dat er per voorstelling geld via Buma binnenkomt, zoals bij haar concerten. Voor deze musical klopt die verwachting in de regel niet, en daardoor bepaalt de opdrachtbevestiging bijna alles wat zij aan de tournee verdient.
Wat Buma/Stemra onder groot recht verstaat en waarom de schouwburg daarvoor niets afdraagt
Buma/Stemra onderscheidt bij muziek in voorstellingen het groot recht en het klein recht. In de uitleg van Buma/Stemra gaat het bij groot recht om de toneelmatige opvoering van dramatisch-muzikale werken, zoals musicals, opera's en balletvoorstellingen, waarin muziek, tekst, choreografie, decor en kostuums samen de verhaallijn dragen. Buma behartigt op dit moment niet de belangen van haar aangeslotenen voor dat groot recht. Voor muziek die speciaal voor een voorstelling is geschreven, treffen producenten zelf een regeling met de componisten, tekstschrijvers en uitgevers. Onder klein recht valt muziek die op zichzelf staat, zoals een nummer op een concert; daarvoor sluit Buma wel licenties af met zalen en organisatoren.
Juridisch is de opvoering van de musical een openbaarmaking van haar composities in de zin van artikel 12 lid 1 onder 4° Auteurswet: de op- of uitvoering in het openbaar. Die toestemming geeft de componiste dus zelf, of haar uitgever, rechtstreeks aan de producent. Voor bestaand repertoire in een voorstelling, zoals bekende popnummers in een jukeboxmusical, licentieert Buma in Nederland meestal wel. Dat geldt niet zonder meer voor werken van auteurs die bij een buitenlandse zusterorganisatie zijn aangesloten, ook wanneer de voorstelling in Nederland wordt gespeeld: veel zusterorganisaties hanteren een ander beleid, en Buma adviseert de producent daarom tijdig de Nederlandse (sub)uitgever van die werken te benaderen.
Twee routes naar een vergoeding per voorstelling: het contract met de producent of een aanvraag bij Buma
De gebruikelijke route is een afspraak met de producent over een vergoeding per voorstelling of een percentage van de recette, naast of in plaats van een vast bedrag. Buma noemt daarnaast een tweede route. Volgens de voorwaarden van Buma voor speciaal geschreven muziek kan de maker Buma vragen voor een grootrechtproductie te incasseren. Daarvoor meldt de maker dat vooraf bij Buma en bij de producent, gaat het om muziek die speciaal voor de productie is geschreven, meldt de maker de werken tijdig aan en heeft de maker de vergoeding voor de uitvoeringsrechten niet al op een andere manier geregeld. Die aanvraag geldt per productie.
Die laatste voorwaarde maakt de keuze tot een contractkwestie. Staat in de opdrachtbevestiging dat 6.000 euro alle uitvoeringen afdekt, dan is de uitvoeringsvergoeding al op een andere manier geregeld en valt de Buma-route af. Wie Buma wil laten incasseren, laat in het contract met de producent vastleggen dat de vaste vergoeding alleen het schrijven en de bewerking voor de productie betaalt en dat de uitvoeringen via Buma lopen.
Wat de Auteurswet aan het contract met de theaterproducent toevoegt
Met de formule "alle rechten op de muziek" verkrijgt de producent minder dan hij waarschijnlijk denkt. Volgens artikel 2 lid 3 Auteurswet moet een overdracht of exclusieve licentie schriftelijk worden aangegaan, en omvat die alleen de bevoegdheden die uitdrukkelijk in de overeenkomst staan of die uit de aard en strekking ervan noodzakelijk voortvloeien. De opvoeringen van deze productie vallen daar zonder twijfel onder. Een castalbum, een gefilmde registratie voor een streamingdienst, een buitenlandse productie of losse liedjes in een reclame vallen er in de regel alleen onder wanneer het contract ze noemt; wie die exploitaties wil verlenen, spreekt er ook een eigen vergoeding voor af. Een overdracht vraagt daarnaast een akte van levering.
Het auteurscontractenrecht van hoofdstuk Ia geldt voor deze overeenkomst, omdat zij de producent exploitatiebevoegdheid verleent (artikel 25b). De componiste heeft recht op een billijke vergoeding (artikel 25c). Loopt de tournee uit tot een veelvoud van de geplande voorstellingen, dan kan zij een aanvullende billijke vergoeding vorderen wanneer haar vaste bedrag onevenredig is geworden ten opzichte van de opbrengst (artikel 25d); dat mechanisme beschreven wij eerder in het artikel over de bestsellerbepaling bij een onverwachte hit.
Gaat de productie niet door of stopt de producent met spelen, dan kan zij wegens onvoldoende exploitatie opzeggen, nadat zij de producent schriftelijk een redelijke termijn heeft gegund en de exploitatie binnen die termijn uitblijft (artikel 25e), zoals beschreven bij stilliggend repertoire. Artikel 25ca geeft haar ten minste eens per jaar informatie over de exploitatie, waaronder de opbrengsten; zie ons artikel over het controleren van een royaltyafrekening. Van deze rechten kan zij geen afstand doen (artikel 25h lid 1), en zij gelden ongeacht het gekozen recht wanneer de voorstellingen geheel of overwegend in Nederland plaatsvinden (artikel 25h lid 2). Schrijft de componiste de muziek in loondienst van het theatergezelschap, dan geldt hoofdstuk Ia niet (artikel 25b lid 3) en is de werkgever in beginsel maker; zie muziek schrijven in loondienst.
Coupures, nieuwe arrangementen en naamsvermelding: het persoonlijkheidsrecht van artikel 25 Auteurswet
Een musical verandert tijdens de repetities en op tournee. Een regisseur schrapt een couplet, een kleinere tourcast speelt een ingekort arrangement, een nieuwe hoofdrolspeler zingt een nummer een terts lager. Artikel 25 lid 1 onder c Auteurswet geeft de componiste het recht zich tegen wijzigingen te verzetten, tenzij verzet in strijd zou zijn met de redelijkheid; onder d kan zij zich verzetten tegen een aantasting die nadeel kan toebrengen aan haar eer of naam. Volgens lid 3 kan zij van het recht onder c afstand doen voor zover het wijzigingen in het werk betreft. Een contract kan daarom de gangbare coupures en transposities vooraf toestaan en ingrijpender bewerkingen aan haar toestemming binden. Het recht onder a om als maker te worden vermeld, regelt het contract met een vaste plaats in het programmaboekje en op de website van de productie.
Castalbum, radio en losse liedjes: waar Buma/Stemra en Sena weer meedoen
Zodra een lied uit de musical los van de voorstelling wordt gebruikt, vallen die exploitaties buiten de grootrechtregeling van de voorstelling. Voor uitzending op radio of televisie kan Buma de uitvoeringsvergoeding innen; voor het vastleggen en verveelvoudigen op een castalbum loopt de mechanische licentie in de regel via Stemra, tenzij de uitgever of de componiste die rechten zelf heeft voorbehouden. Buma wijst er daarom op dat makers hun liedjes uit een musical moeten aanmelden bij Buma/Stemra. De musici en zangers op een castalbum hebben voor de opname eigen naburige rechten; voor uitzending en openbaar afspelen van die opname ontvangen zij en de producent van het album via Sena de vergoeding van artikel 7 van de Wet op de naburige rechten.
Voor de componiste uit het voorbeeld volgt hieruit een korte lijst van afspraken die in het contract met de producent thuishoren:
- Uitvoeringsvergoeding: een bedrag per voorstelling of een percentage van de recette, of de uitdrukkelijke afspraak dat Buma de uitvoeringen incasseert.
- Omvang: welke productie, welk gebied en welke periode, en of heropvoeringen en buitenlandse producties een nieuwe afspraak vragen.
- Afgeleide exploitatie: castalbum, gefilmde registratie en reclamegebruik apart benoemd en apart vergoed.
- Wijzigingen: welke coupures en transposities zonder overleg mogen en welke bewerkingen haar toestemming vragen.
- Naamsvermelding en informatie: plaats van vermelding en een jaarlijkse opgave van het aantal voorstellingen en de opbrengst.
- Einde: terugval van de rechten wanneer de productie niet binnen een afgesproken periode in première gaat.
Heeft u al een opdrachtbevestiging of theatercontract liggen, dan kunt u het in onze contractscan plakken. De scan is gebouwd voor platendeals, publishingdeals, syncovereenkomsten en vergelijkbare muziekcontracten; de gratis risico-indicatie laat eerst zien of hij met uw theatercontract overweg kan, voordat u iets bestelt.
Bronnen (geraadpleegd op 19 november 2026): Buma/Stemra, Grootrecht en kleinrecht, wat is het verschil?; Buma/Stemra, Hoe krijgen muziekmakers een vergoeding voor hun werk in een grootrechtproductie?; Buma/Stemra, Wanneer incasseert Buma wel voor speciaal geschreven muziek in een grootrechtproductie?; Auteurswet, artikelen 2, 12, 25 en 25b tot en met 25h, via wetten.overheid.nl; Wet op de naburige rechten, artikel 7. Het voorbeeld is gefingeerd. Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies voor een concrete situatie.
