Een gefingeerd voorbeeld: een singer-songwriter uit Nijmegen hoort van fans dat een politieke partij haar bekendste single gebruikt als opkomstnummer op een campagnebijeenkomst in een evenementenhal in Zwolle. Een week later staat hetzelfde nummer onder een campagnevideo op de website van de partij en op haar Instagram- en YouTube-kanaal. Zij steunt de partij niet en wil het gebruik stoppen. Haar uitgever beheert de compositie, haar label bezit de masteropname en zelf is zij aangesloten bij Buma/Stemra en Sena. Haar mogelijkheden hangen af van de vorm van het gebruik: de zaal, de video of een bewerking van het nummer.
Een podiummonitor op een buitenpodium: wie op een bijeenkomst een opname draait, maakt compositie en opname openbaar onder de licenties van de organisator.
Muziek in de zaal: wat de Buma/Stemra- en Sena-licentie van de organisator dekt
Wie een opname draait op een bijeenkomst die voor publiek toegankelijk is, maakt de compositie openbaar in de zin van artikel 12 Auteurswet. Voor dat recht van uitvoering zorgt in Nederland Buma/Stemra: de schrijver heeft dat recht bij aansluiting aan de organisatie toevertrouwd, en de zaal of de organisator betaalt voor de licentie. Die licentie hoort bij de zaal of het evenement en vraagt de schrijver niet per bijeenkomst om toestemming. Een schrijver die bij Buma/Stemra is aangesloten, kan zo'n bijeenkomst daarom niet via de licentie zelf tegenhouden.
Voor de opname zelf geldt artikel 7 van de Wet op de naburige rechten (WNR). Een fonogram dat voor commerciële doeleinden is uitgebracht, mag zonder toestemming van de producent en de uitvoerende kunstenaar worden uitgezonden of op een andere wijze openbaar gemaakt, mits daarvoor een billijke vergoeding wordt betaald. Sena int die vergoeding en verdeelt haar over label en artiest. Het label en de zangeres krijgen dus geld voor het draaien in de hal, maar artikel 7 WNR geeft hun geen verbodsrecht voor dat gebruik.
De campagnevideo: synchronisatie vraagt toestemming van uitgever en label
Bij de video ligt het anders. Wie een nummer onder bewegend beeld zet, maakt een verveelvoudiging van de compositie in de zin van artikel 13 Auteurswet en van de masteropname in de zin van artikel 2 en 6 WNR. De uitzondering van artikel 7 WNR helpt de partij hier niet, omdat die bepaling uitdrukkelijk niet geldt voor het beschikbaar stellen van een fonogram op afroep, zoals op YouTube of Instagram. Voor het vastleggen van het nummer onder de beelden en de verspreiding via haar eigen website heeft de partij daarom een synchronisatielicentie nodig van de uitgever voor de compositie en een masterlicentie van het label voor de opname.
Op Instagram en YouTube komt de licentie van het platform erbij. Volgens artikel 29c lid 1 Auteurswet geldt de toestemming die zo'n platform van de rechthebbenden heeft gekregen ook voor de openbaarmaking door gebruikers, tenzij die gebruikers op commerciële basis handelen of hun activiteit significante inkomsten genereert. Of een politieke partij die haar campagnevideo onbetaald op haar eigen kanaal zet onder die uitzondering valt, heeft de rechter voor zover bekend niet beslist. De bepaling gaat bovendien alleen over openbaarmaking; of de platformlicentie ook het vastleggen van het nummer onder de beelden dekt, hangt af van de voorwaarden van die licentie. Eerder werkten wij de regels uit voor bedrijven die een nummer in een TikTok- of Instagramreclame gebruiken. Gebruikt de partij het nummer zonder de vereiste licenties, dan kan de uitgever een verbod, schadevergoeding en afdracht van winst vorderen op grond van artikel 27 en 27a Auteurswet. Het label en de uitvoerende kunstenaar kunnen voor de opname en de uitvoering schadevergoeding en winstafdracht vorderen op grond van artikel 16 WNR, en ook zij kunnen een verbod vragen.
Voor de artieste zelf is dan vooral de vraag wat haar contracten zeggen. Heeft zij haar auteursrecht aan de uitgever overgedragen en de masterrechten aan het label, dan beslissen die partijen over een synclicentie. Een uitgever of label kan een licentie aan een politieke partij verlenen zonder haar te raadplegen, tenzij het contract haar een goedkeuringsrecht voor synchronisatie geeft. Zo'n recht staat vaak al in onderhandelde uitgeefcontracten voor gebruik in reclame; de vraag is of het ook politieke en religieuze boodschappen omvat.
Artikel 25 Auteurswet en artikel 5 WNR: het verzetsrecht dat bij de maker blijft
Ook wie alle exploitatierechten heeft overgedragen, houdt de persoonlijkheidsrechten van artikel 25 Auteurswet. De wet zegt uitdrukkelijk dat de maker die rechten heeft "zelfs nadat hij zijn auteursrecht heeft overgedragen". Onder artikel 25 lid 1 sub d kan de maker zich verzetten tegen elke misvorming, verminking of andere aantasting van het werk die nadeel zou kunnen toebrengen aan zijn eer of naam of aan zijn waarde als maker. Volgens artikel 25 lid 3 kan van dat recht geen afstand worden gedaan; afstand is alleen mogelijk voor de naamsvermelding en, voor zover het om wijzigingen gaat, voor de rechten onder b en c. Artikel 5 WNR geeft de uitvoerende kunstenaar een vergelijkbaar recht voor zijn uitvoering, ook na overdracht van zijn rechten aan het label.
De moeilijke vraag is of een ongewijzigd nummer al wordt aangetast doordat een partij het in haar campagne gebruikt. Het werk zelf blijft dan intact, en de klacht van de maker richt zich op de context. Artikel 25 lid 1 sub d spreekt van een "andere aantasting" zonder te omschrijven wanneer gebruik in een bepaalde context, een contextaantasting, daaronder valt. De rechter beoordeelt dat per geval en zal daarbij ook de vrijheid van politieke meningsuiting van de partij onder artikel 10 EVRM betrekken. Naar onze beoordeling heeft een maker meer kans naarmate het gebruik het nummer zichtbaar aan een boodschap verbindt die haar naam als maker kan schaden, en minder kans wanneer het nummer kort en zonder verband met de boodschap klinkt. Artikel 25 geeft de maker zo een eigen grondslag naast de rechten van uitgever en label, met een uitkomst die van de feiten van het geval afhangt.
Past de partij het nummer aan, met een nieuwe tekst, een ingekorte jingle of een remix met campagneleuzen, dan staat de maker sterker. Een bewerking vraagt als verveelvoudiging onder artikel 13 Auteurswet toestemming van de rechthebbende. Daarnaast kan de maker zich onder artikel 25 lid 1 sub c tegen de wijziging zelf verzetten, tenzij dat verzet in strijd met de redelijkheid zou zijn of zij daarvan afstand heeft gedaan. Sub d vraagt bovendien dat de wijziging nadeel kan toebrengen aan haar eer of naam. De partij kan zich soms beroepen op de uitzondering voor karikatuur, parodie of pastiche in artikel 18b Auteurswet. Het Hof van Justitie stelde in het Deckmyn-arrest (C-201/13, 3 september 2014) dat een parodie aan een bestaand werk moet herinneren, er merkbaar van moet verschillen en humor of spot moet uitdrukken. Volgens hetzelfde arrest hebben rechthebbenden in beginsel een legitiem belang dat hun werk niet wordt verbonden met een discriminerende boodschap. Een partij die een nummer zonder enige spot als eigen campagnelied gebruikt, zal de parodie-uitzondering daarom moeilijk kunnen inroepen.
Uw naam en gezicht in de campagne: portretrecht en de suggestie van steun
Gebruikt de partij ook foto's of videobeelden van de artiest, dan speelt het portretrecht van artikel 21 Auteurswet. Een portret dat zonder opdracht van de geportretteerde is gemaakt, mag niet openbaar worden gemaakt voor zover de geportretteerde een redelijk belang heeft zich daartegen te verzetten. Bij een bekende artiest kan dat belang liggen in de commerciële waarde van haar bekendheid en in de onjuiste indruk dat zij de partij steunt. Wekt een campagne die indruk ook zonder beeld, bijvoorbeeld met de tekst "met muziek van" bij haar artiestennaam, dan kan zij zich beroepen op onrechtmatige daad onder artikel 6:162 BW. Een publieke verklaring dat zij geen toestemming gaf en de partij niet steunt, is vaak het snelste middel, omdat een procedure tijd kost en de campagne ondertussen doorloopt.
Vier gebruiksvormen en de route die bij elk past
- Opname gedraaid op een bijeenkomst: voor de compositie volstaat de Buma/Stemra-licentie van zaal of organisator, zonder afzonderlijke toestemming van de schrijver; voor de opname geldt de vergoedingsregeling van artikel 7 WNR. De maker kan zich beroepen op artikel 25 lid 1 sub d Auteurswet of artikel 5 WNR, met een onzekere uitkomst, en bij een onjuiste suggestie van steun op artikel 6:162 BW.
- Nummer onder een campagnevideo: synchronisatie- en masterlicentie van uitgever en label nodig; op een platform speelt daarnaast artikel 29c Auteurswet. Zonder licentie kunnen uitgever en label een verbod, verwijdering en schadevergoeding vorderen (artikel 27 en 27a Auteurswet, artikel 16 WNR). Uw eigen invloed volgt uit het goedkeuringsrecht in uw contracten.
- Bewerking, nieuwe tekst of jingle: toestemming vereist onder artikel 13 Auteurswet; persoonlijk verzet onder artikel 25 lid 1 sub c binnen de redelijkheidstoets, en onder sub d bij mogelijk nadeel voor eer of naam. Een beroep op parodie slaagt alleen bij humor of spot binnen de grenzen van Deckmyn.
- Naam, foto of suggestie van steun: portretrecht van artikel 21 Auteurswet en onrechtmatige daad onder artikel 6:162 BW, aangevuld met een publieke verklaring.
In nieuwe contracten kunt u politiek gebruik vooraf regelen. Neem in uw uitgeefcontract en uw platencontract een bepaling op dat een synchronisatie- of masterlicentie voor politieke, religieuze en ideologische campagnes uw voorafgaande schriftelijke toestemming vraagt, en dat uw uitgever of label u meldt wanneer zo'n verzoek binnenkomt. Hoe het goedkeuringsrecht zich verhoudt tot overdracht, looptijd en terugval van rechten, beschreven wij in het artikel over het publishingcontract voor uw songs.
Wilt u weten of uw huidige uitgeef- of platencontract u al zo'n goedkeuringsrecht geeft, onderzoek het dan met onze geautomatiseerde contractscan. Onderhandelt u binnenkort over een nieuw uitgeefcontract, dan helpt de publishingcontract-generator u op weg met een eerste opzet waarin u zo'n bepaling zelf kunt opnemen.
Bronnen (geraadpleegd op 16 november 2026): Auteurswet, artikelen 12, 13, 18b, 21, 25, 27, 27a en 29c, via wetten.overheid.nl; Wet op de naburige rechten, artikelen 2, 5, 6, 7 en 16, via wetten.overheid.nl; Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 162; Hof van Justitie EU, Deckmyn en Vrijheidsfonds, C-201/13, 3 september 2014. Het voorbeeld is gefingeerd. Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies voor een concrete situatie.
