Een gefingeerd voorbeeld: een zangeres heeft in 2023 bij een onafhankelijk label een album opgenomen. Het label betaalde de studio en is volgens het platencontract eigenaar van de masters. Nu wil zij voor een akoestische versie de losse sporen laten opschonen door een online AI-dienst. Bij het uploaden klikt zij 'akkoord' op voorwaarden waarin staat dat zij alle rechten heeft en dat de dienst het materiaal mag gebruiken om zijn modellen te verbeteren. Mocht zij die klik geven?

De masterrechten liggen bij het label (artikel 6 WNR)

De Wet op de naburige rechten geeft de partij die een opname voor het eerst laat maken, de producent van fonogrammen, het uitsluitende recht om reproductie toe te staan. Bij een klassiek platencontract is dat het label. Een upload naar een online dienst maakt een kopie op de servers van die dienst en is dus een reproductie, ook als het om losse stems gaat. Daarbij heeft de zangeres haar eigen naburig recht als uitvoerende kunstenaar meestal exclusief aan het label overgedragen of in licentie gegeven; hoe ver die exclusiviteit reikt, staat in het contract. De compositie kan bij een uitgever liggen.

Een licentie die zij niet kon geven

Wie geen recht heeft, kan er ook geen licentie op verlenen. De licentie in de gebruiksvoorwaarden bindt het label daarom niet. Tegenover de dienst heeft de zangeres een garantie in de gebruiksvoorwaarden afgegeven die niet klopt, soms met een vrijwaring erbij. Tegenover het label kan zij haar platencontract hebben geschonden, voor zover de upload binnen de overgedragen of exclusief gelicentieerde rechten valt. Het datamining-voorbehoud dat veel labels hebben gemaakt, speelt een rol zodra de dienst zich op de datamining-uitzondering beroept. Een geldige licentie van het label zou training binnen haar reikwijdte kunnen toestaan, maar de klik van de zangeres bindt het label niet.

Vier vragen vóór een upload

Het artikel loopt vier vragen langs: wie de masterrechten heeft, wat er met het eigen naburig recht van de artiest is gebeurd, wat de dienst in zijn voorwaarden vraagt over training, en wie wie vrijwaart. Het laat ook zien hoe een korte AI-verwerkingsclausule in het platencontract kan voorkomen dat een creatief plan op contractbreuk uitloopt, en hoe de zangeres de situatie alsnog netjes kan herstellen.

Een gefingeerd voorbeeld: een singer-songwriter ontdekt in september 2026 dat haar label sinds 2018 de inkomsten uit één buitenlands gebied als licentie-inkomsten heeft afgerekend, tegen een lager royaltypercentage. Het label wijst op een bezwaartermijn van twee jaar in het contract en stelt dat alles van vóór 2021 is verjaard. Hoe ver kan zij terug?

Vijf jaar per afrekening (artikel 3:307 en 3:308 BW)

Een royaltyvordering verjaart vijf jaar na de dag waarop zij opeisbaar werd. Bij halfjaarlijkse afrekening verjaart iedere periode afzonderlijk, gerekend vanaf de contractuele betaaldatum. Het moment waarop de artiest de fout ontdekt, verandert daar niets aan. Houdt het label de schuld opzettelijk verborgen en zou de termijn tijdens dat verbergen of binnen zes maanden daarna aflopen, dan wordt de verjaring van royalty's verlengd tot zes maanden nadat het verbergen ophield (artikel 3:320 en 3:321 lid 1 onder f BW); een gewone administratieve fout is daarvoor niet genoeg. In de casus, met betaaldata op 30 september en 31 maart, verjaarde de royalty over het eerste halfjaar van 2021 met het verstrijken van 30 september 2026; een stuitingsbrief over de tweede helft van 2021 moet het label uiterlijk op 31 maart 2027 bereiken. Over achterstallige bedragen loopt in de regel vanaf de betaaldatum de wettelijke rente.

De verjaring stuiten met een brief (artikel 3:317 en 3:319 BW)

Een schriftelijke aanmaning of een ondubbelzinnig schriftelijk voorbehoud stuit de verjaring, waarna een nieuwe termijn van vijf jaar begint. De brief moet het label bereiken, dus verstuur hem aangetekend en per e-mail, en noem de periodes, de inkomstenpost en een geschat bedrag. Bij een verkochte catalogus gaat de brief ook naar de nieuwe eigenaar.

De bezwaartermijn naast artikel 25ca, 25f en 25h Auteurswet

Een contractuele bezwaartermijn in de royaltyafrekening regelt wanneer een afrekening vaststaat. Voor songwriters, en via artikel 2b Wet op de naburige rechten ook voor artiesten, geldt daarnaast het dwingende auteurscontractenrecht: voor exploitatie vanaf 7 juni 2022 jaarlijkse, actuele, relevante en volledige informatie over exploitatie en inkomsten (artikel 25ca), geen afstand van die rechten (artikel 25h) en vernietigbaarheid van onredelijk bezwarende bedingen (artikel 25f lid 2). Een termijn die afloopt over afrekeningen waarin de fout niet zichtbaar was, is daarom kwetsbaar. Het artikel bevat vijf concrete stappen voor wie een fout in een oude afrekening vindt.

Een zangeres neemt met haar label een single op. Het label financiert en organiseert de videoclip, een regisseur draait hem in twee dagen, en de clip doet het goed. Vijf jaar later is het platencontract afgelopen en wil de zangeres de clip op haar tour en op haar eigen kanaal laten zien. Het label zegt dat de clip van het label is. De regisseur zegt dat hij nooit iets heeft overgedragen, want er zijn alleen een offerte en een factuur. Wie heeft gelijk?

De videoclip als filmwerk (artikel 45a en 45d Auteurswet)

Een videoclip is een filmwerk in de zin van artikel 45a Auteurswet: een vastgelegde reeks beelden met geluid. De makers zijn de regisseur en de anderen die een creatieve bijdrage leveren, zoals de cameraman en de editor. De producent is degene die verantwoordelijk is voor de totstandbrenging met het oog op de exploitatie. Dat hangt af van de feitelijke rolverdeling; organiseert en financiert het label de clip en brengt het hem uit, dan zal het label vaak de producent zijn. Volgens artikel 45d geldt een wettelijk vermoeden van overdracht: zonder andersluidende schriftelijke afspraak worden de makers geacht hun exploitatierechten aan de producent te hebben overgedragen. Zij houden recht op een billijke vergoeding, waarvan zij geen afstand kunnen doen, en op vermelding van hun naam.

Het nummer, de master en het optreden van de artiest (artikel 4 WNR)

Het vermoeden geldt niet voor de componist en de tekstdichter van muziek die voor de film is gemaakt. Een bestaande song zit sowieso niet in het pakket: voor de compositie is een synchronisatielicentie nodig, en voor het opnemen van de master in de clip de toestemming van de producent van het fonogram. Voor de artiest zelf ligt het anders. Artikel 4 Wet op de naburige rechten verklaart de filmregels van de Auteurswet van toepassing op een uitvoering die voor een filmwerk bestemd is. Wie in de eigen clip zingt, wordt dus ook geacht de rechten op dat optreden aan de producent te hebben overgedragen. Voor de audio-opname van dezelfde song moet een overdracht juist schriftelijk worden overeengekomen, met een akte voor de levering (artikel 9 WNR). Wie aan het einde van een platencontract alleen naar de masterrechten kijkt, ziet de clip over het hoofd.

Het artikel loopt de regels van artikel 45a tot en met 45g na en sluit af met zes afspraken voor een clipcontract tussen label, artiest en regisseur, van de vraag wie de producent is tot het gebruik van de clip na afloop van de deal.