Een artiest tekent bij een label, ontvangt een voorschot, neemt een album op en gaat op tournee. De shirts verkopen goed en de zalen zitten vol, maar op de afrekening wordt het merchandise-aandeel meteen weer afgeboekt op het openstaande voorschot. Dat komt door twee afspraken die in veel moderne platencontracten samen voorkomen: de 360-deal, waarin het label ook meedeelt in optredens, merchandise en sponsoring, en de cross-collateralisatie, waarmee inkomstenstromen op één rekening kunnen worden verrekend.

Hoe het voorschot uit merchandise terugkomt

Een voorschot is meestal verrekenbaar met latere royalty's maar hoeft niet te worden terugbetaald als de plaat flopt. De verrekeningsclausule bepaalt uit welke inkomsten het label terugverdient. Een rekenvoorbeeld: dertigduizend euro voorschot plus twintigduizend euro opnamekosten geeft een saldo van vijftigduizend. Na achttienduizend euro royalty's staat er nog tweeëndertigduizend open. Het merchandise-aandeel van de artiest van veertienduizend euro verdwijnt bij een ruime verrekeningsclausule in een actieve 360 in dat saldo; zonder verrekening met merchandise was het uitbetaald. Wat precies meetelt, hangt af van de afgesproken reikwijdte.

Wat artikel 25b tot en met 25h Auteurswet voor het opnamedeel regelt

Voor het opnamedeel van het contract geldt het auteurscontractenrecht van hoofdstuk 1a Auteurswet, via artikel 2b van de Wet op de naburige rechten ook voor uitvoerende kunstenaars. Dat geeft recht op een billijke vergoeding (artikel 25c), op informatie over de exploitatie (artikel 25ca) en op een aanvullende billijke vergoeding als de vergoeding, gelet op de wederzijdse prestaties, onevenredig is in verhouding tot de exploitatieopbrengst (artikel 25d). Artikel 25f lid 2 maakt onredelijk bezwarende bedingen vernietigbaar, en volgens artikel 25h geldt dit dwingend, ook bij een buitenlandse rechtskeuze als de exploitatie vooral in Nederland plaatsvindt. Een zuiver financieel aandeel van het label in gages en merchandise valt daar in beginsel niet onder, tenzij de 360 ook rechten op beschermd materiaal omvat of het beding samenhangt met het opnamedeel. Voor dat financiële deel doet de artiest het met de redelijkheid en billijkheid van artikel 6:248 BW, de regels over algemene voorwaarden en misbruik van omstandigheden.

Het artikel sluit af met zeven clausules die u vóór ondertekening controleert: de reikwijdte van de verrekening, welke kosten verrekenbaar zijn, de grondslag van het 360-percentage, de tegenprestatie van het label, afrekening en auditrecht per inkomstenstroom, het einde van het 360-aandeel en wat er gebeurt bij faillissement of verkoop van de catalogus. Een 360-deal kan voor een beginnende artiest de moeite waard zijn, en de voorwaarden zijn onderhandelbaar zolang er nog niet getekend is.

Suno zegt dat zijn nieuwe V6-modellen van de grond af zijn getraind op gelicentieerde muziek van Warner, BMG en Believe, Moises traint naar eigen zeggen alleen op wat het licentieert of zelf maakt, en Voice Swap AI laat zijn stemmodellen certificeren door Fairly Trained. MusicRadar zette die claims op 19 september 2026 op een rij onder de kop "ethische AI", met de waarschuwing van Voice Swap-directeur Ausrine Skarnulyte dat het woord een marketingterm wordt zodra ieder bedrijf de inhoud zelf mag bepalen. Voor een producer die met zo'n tool een stem of een demo maakt en die aan een label levert, is de vraag wat dat etiket juridisch waard is en wat hij op grond daarvan kan garanderen.

Een privéclaim, en wat de wet zelf eist

Geen Nederlandse of Europese wet kent het begrip "ethisch getraind": Fairly Trained is een private certificering, de Roland/Universal-principes zijn zelfregulering en "licensed data" is een mededeling over de eigen inkoop. Een onjuiste claim kan misleidende reclame zijn (artikel 6:194 BW) of een beroep op dwaling dragen, en of zij binnen het contract met de tool een garantie oplevert, hangt af van de toezeggingen en de uitleg van de overeenkomst; de voorwaarden van Suno sluiten garanties juist uit. Wat de wet wél regelt, staat in artikel 15o Auteurswet: reproductie voor tekst- en datamining is toegestaan bij rechtmatige toegang, tenzij de rechthebbende zijn recht uitdrukkelijk op passende wijze heeft voorbehouden, bij online beschikbaar gestelde werken met machineleesbare middelen. Daarbovenop verlangt artikel 53 lid 1 van de AI-verordening sinds 2 augustus 2025 van aanbieders van modellen voor algemene doeleinden een auteursrechtbeleid dat dat voorbehoud eerbiedigt en een openbare samenvatting van de trainingsinhoud (modellen die vóór die datum op de markt waren hebben tot 2 augustus 2027), en sinds 2 augustus 2026 verplicht artikel 50 lid 2 aanbieders van AI-systemen tot machineleesbare markering van synthetische audio, met uitzonderingen en overgangsregels.

Wie de output bezit en wat u het label garandeert

Op output waarin onvoldoende menselijke creatieve keuzes tot uitdrukking komen, ontstaat naar Nederlands en Europees recht geen auteursrecht; de clausule "u bezit uw output" regelt alleen de verhouding met de aanbieder, die zichzelf bovendien ruime licenties en voorwaarden voor commercieel gebruik voorbehoudt. Wat de producer zelf toevoegt kan wél een werk zijn, en op de opname kan een naburig recht van de fonogrammenproducent rusten. De echte druk zit in de garantieclausule naar het label: onrechtmatige training is een inbreuk van de aanbieder, de master maakt zelf inbreuk als daarin beschermd materiaal is overgenomen zonder toestemming of wettelijke uitzondering, en alleen een ruim geformuleerde garantie laat de producer ook instaan voor een trainingsclaim die de aanbieder zelf niet garandeert. Het artikel eindigt met zes vragen die een producer beantwoordt voordat een AI-gemaakt element naar het label gaat.

Een verzonnen maar herkenbaar voorbeeld: een gamestudio vraagt een componist om een score met wereldwijde buy-out en de zin "vrij van Buma/Stemra-claims". De componist is lid van BumaStemra en heeft zijn uitvoeringsrecht en mechanisch recht via het exploitatiecontract al aan de organisatie overgedragen. Die belofte kan hij dus niet nakomen: de studio heeft voor het gebruik nog steeds een licentie van BumaStemra nodig, en de componist heeft een garantie afgegeven die hij niet kan waarmaken. Wie dat zelf wil regelen, heeft bij BumaStemra één instrument, de opt-out per rechtencategorie, en het wijzigingsformulier daarvoor moet ieder jaar uiterlijk op 30 september binnen zijn.

Vijf categorieën, per categorie en niet per werk

BumaStemra kent vijf hoofdcategorieën die een lid uit zijn exploitatiecontract kan halen: events, RTV en simulcasting, achtergrondmuziek, mechanisch en online; alleen voor online kan per subcategorie worden gekozen. De opt-out per rechtencategorie geldt voor de hele catalogus van dat lid, dus wie mechanisch uitsluit om één game-score buy-out-proof te maken, haalt ook de synchronisatie van al zijn andere tracks bij Stemra weg. Daarnaast kan een lid zich voor een beperkt aantal landen aansluiten. Wijzigen kan jaarlijks met drie maanden opzegtermijn, waarna de nieuwe keuze bij de jaarwisseling ingaat.

Artikel 2a Wtcbo en artikel 5 Richtlijn 2014/26/EU

De regeling is de uitwerking van artikel 2a van de Wet toezicht en geschillenbeslechting collectieve beheersorganisaties, de omzetting van artikel 5 van Richtlijn 2014/26/EU: de rechthebbende kiest zelf welke organisatie welke rechten of categorieën voor welke landen beheert, mag zelf licenties verlenen voor niet-commercieel gebruik, en kan de machtiging geheel of gedeeltelijk beëindigen met een opzegtermijn van ten hoogste zes maanden. Bedragen voor gebruik van vóór de beëindiging blijven aan de rechthebbende toekomen.

Wat de opt-out doet met uitgever, co-writer en opdrachtgever

Een opt-out raakt de muziekuitgever, afhankelijk van wat aan hem is overgedragen en van de afrekenafspraken en een eventuele aansluit- of meldplicht in het publishingcontract; de co-writer, wiens aandeel bij BumaStemra blijft zodat de opdrachtgever alsnog een licentie nodig heeft; en de opdrachtgever, die pas na een effectieve opt-out, voor die categorieën en landen en voor zover de componist zelf over de rechten beschikt, een echte buy-out kan kopen. Voor wie de categorie-opt-out te grof is, bestaan vier kleinere regelingen: UGC-whitelisting bij volledig eigendom, Creative Commons voor niet-commercieel gebruik, eigen muziek op de eigen website en Eigen Werk in Eigen Beheer bij Stemra. Het artikel sluit af met zes vragen die een componist beantwoordt voordat het wijzigingsformulier vóór 30 september de deur uitgaat.