Neem een gitarist met drie albums die hij tussen 2009 en 2014 aan een klein label overdroeg. Ze staan nog op de streamingdiensten, netjes en compleet. Verder gebeurt er niets: geen heruitgave, geen vinyl, geen sync die ergens wordt aangeboden, geen afrekening sinds 2019, en op zijn laatste twee mails geen antwoord. Het voorbeeld is samengesteld uit meerdere praktijkgevallen en niet één herleidbare zaak, maar de vraag erachter komt in de Nederlandse muziekpraktijk geregeld terug, meestal net te laat, en zij ligt dicht bij de vraag die wij eerder bespraken toen een oud contract door een onverwachte hit weer op tafel kwam: kan ik die platen terughalen?
Sinds 1 januari 2026 heet het opzeggen
Sinds 1 juli 2015 staat in de Auteurswet een apart hoofdstuk over exploitatieovereenkomsten, de artikelen 25b tot en met 25h. Het is geschreven voor de maker die een natuurlijk persoon is en zijn rechten heeft overgedragen of in licentie heeft gegeven aan iemand die er iets mee zou gaan doen. Bekend is vooral artikel 25d, de bestsellerbepaling. Artikel 25e is daarvan het spiegelbeeld en veel minder bekend: het geeft de maker een eigen uitweg wanneer zijn wederpartij het werk niet binnen een redelijke termijn in voldoende mate exploiteert, of daar na verloop van tijd mee is opgehouden.
Wie over dit artikel leest in ouder materiaal, leest over ontbinding. Dat klopt niet meer. Met de Wet versterking auteurscontractenrecht, in werking getreden op 1 januari 2026, is "ontbinden" in artikel 25e vervangen door "opzeggen". Drie wijzigingen zijn voor de muziekpraktijk direct van belang. Onder een gedeeltelijke opzegging valt nu uitdrukkelijk ook het beëindigen van de exclusiviteit van de overeenkomst. De opzegging geschiedt door een schriftelijke verklaring van de maker aan de wederpartij. En de wederpartij of de derde aan wie de rechten zijn doorgegeven moet binnen een gestelde redelijke termijn tot teruglevering van het auteursrecht overgaan; gebeurt dat niet, dan kan de rechter op vordering van de maker een redelijk bedrag vaststellen dat naast een eventuele schadevergoeding verschuldigd is.
Het verschil met ontbinding is meer dan woordkeus. Opzegging werkt naar de toekomst, terwijl ontbinding ongedaanmakingsverbintenissen over het verleden oproept. Dat maakt de route voorspelbaarder, en het maakt de nieuwe tussenvorm bruikbaar: exclusiviteit weghalen zonder de hele relatie te beëindigen. Twee eigenschappen van het hoofdstuk blijven gelden. Het is dwingend recht, dus een contractsbepaling die deze bevoegdheid wegschrijft houdt geen stand, hoe oud en hoe ondertekend die ook is. En het werkt door in de Wet op de naburige rechten, zodat ook de uitvoerend musicus die zijn naburige rechten heeft weggegeven zich erop kan beroepen. De Europese basis ligt in artikel 22 van de richtlijn auteursrecht in de digitale eengemaakte markt, dat voor exclusief gelicentieerde of overgedragen rechten een herroepingsrecht bij niet-exploitatie voorschrijft.
Beschikbaar zijn is iets anders dan geëxploiteerd worden
Toen dit hoofdstuk werd geschreven, betekende niet-exploiteren dat een plaat uit de handel was. Er lag niets in de winkel, er werd niets geperst, de rechten lagen stil en dat was zichtbaar voor iedereen. Sindsdien is het onderhouden van beschikbaarheid vrijwel gratis geworden. Een catalogus die op alle diensten staat, kost de rechthebbende jaarlijks bijna niets en levert het argument op dat het repertoire "gewoon verkrijgbaar" is. Beschikbaarheid is de goedkoopste vorm van stilstand, en precies daarom is zij een voor de hand liggend verweer tegen een beroep op artikel 25e.
Het merkenrecht is dat probleem eerder tegengekomen en heeft het opgelost. Ook daar vervalt een recht dat blijft liggen: een merk kan worden doorgehaald wanneer het vijf jaar op rij niet normaal is gebruikt. De vraag wat "normaal gebruik" in de merkenrichtlijn betekent, beantwoordde het Hof van Justitie in zaak C-40/01 uit 2003: gebruik telt alleen mee wanneer het werkelijk commercieel is, gericht op het behouden of verwerven van afzet, en niet wanneer het enkel dient om het recht in stand te houden. Symbolisch gebruik is geen gebruik.
Die redenering is niet rechtstreeks van toepassing op het auteurscontractenrecht. Het zijn twee regimes met eigen doelen, en de mechanica verschilt wezenlijk: in het merkenrecht kan een willekeurige derde het slapende recht laten doorhalen, terwijl bij artikel 25e alleen de maker zelf zijn eigen contract kan openbreken. Maar de gedachte erachter is bruikbaar in een brief. Het passief beschikbaar houden van een catalogus is op zichzelf wel degelijk een exploitatiehandeling; het bewijst alleen niet dat er in voldoende mate wordt geëxploiteerd, en dat is de maatstaf van artikel 25e. Wie een beroep doet op dat artikel hoeft dus niet aan te tonen dat de muziek onvindbaar is, maar dat naast die enkele beschikbaarheid al jaren niets meer gebeurt.
Gedeeltelijk opzeggen is de bruikbare variant
Hier zit de zin die in de praktijk het meeste oplevert en die de meeste artiesten nooit hebben gelezen: de wet staat toe de overeenkomst geheel of gedeeltelijk op te zeggen, en sinds 2026 telt het beëindigen van de exclusiviteit uitdrukkelijk als zo'n gedeeltelijke opzegging. Alles-of-niets is dus niet de enige uitkomst. Een exploitatieovereenkomst bundelt in werkelijkheid een reeks losse bevoegdheden, en die kunnen ieder een eigen stilstand kennen.
Het streamingrecht loopt door, en dat is meestal ook wat de artiest wil. Maar het sublicentiëren voor sync is misschien in acht jaar niet één keer gebeurd, terwijl er wel aanvragen binnenkwamen. Het fysieke recht ligt stil terwijl er vraag is naar een heruitgave, met een persing die de artiest zelf zou willen betalen. Voor een bepaald gebied is nooit een distributiepartner aangesteld. Op één album van de vier is na de release nooit meer een cent uitgegeven. Elk van die posities is een eigen deelvraag, en per deelvraag is de bewijsopgave smaller en scherper dan bij de stelling dat er in het geheel niets gebeurt. Waar de wederpartij het recht wil houden maar er niets mee doet, is de exclusiviteit vaak het eerste wat moet sneuvelen: de maker kan dan zelf licentiëren zonder dat het contract in zijn geheel eindigt.
Voor dat bewijs bestaat een instrument dat de wetgever er speciaal naast heeft gezet. De transparantieplicht van artikel 25ca geldt sinds 7 juni 2022, ook voor overeenkomsten die daarvoor al liepen, en verplicht de wederpartij ten minste eenmaal per jaar actuele, relevante en volledige informatie te geven over de exploitatie van het werk en de daaruit voortvloeiende opbrengsten. Die verplichting is er niet alleen voor het narekenen van een afrekening. Ze is ook de aangewezen route om stilstand vast te leggen: een opgave die drie jaar op rij dezelfde nul toont voor sync, fysiek en licenties, opgevraagd op grond van de wet en niet uit beleefdheid, is een belangrijk objectief aanknopingspunt, sterker dan een eigen reconstructie achteraf. Blijft de opgave uit, dan is dat op zichzelf een feit dat in het dossier hoort. De plicht is wel begrensd: zij geldt niet wanneer de bijdrage van de maker aan het geheel niet significant is, behoudens het geval van artikel 25d, en de omvang ervan kan worden beperkt wanneer de administratieve last aantoonbaar onevenredig zou zijn. Voor sessiemuzikanten en ensemblewerken is dat geen theoretische kanttekening.
Wat er in het stilstandsdossier hoort voordat u iets verstuurt
- De juiste overeenkomst en de juiste rechten: welk contract, welke werken, welke rechten precies, en of het gaat om overdracht of licentie. Bij een verkochte catalogus ook: wie is nu de wederpartij, en op grond van welke akte.
- Het schriftelijke verzoek om de jaarlijkse opgave, met de wettelijke grondslag erbij genoemd. Bewaar de verzenddatum; die is later de start van uw tijdlijn.
- Per exploitatievorm een aparte regel: streaming, fysiek, sync en licenties, gebieden, bewerkingen en heruitgaven. Noteer per regel wat er in de afgelopen jaren aantoonbaar is gebeurd, en wat niet.
- De gemiste kansen die u zelf kunt aanwijzen. Een sync-aanvraag die onbeantwoord bleef, een persaanbod dat is genegeerd, een festival dat om materiaal vroeg. Een concrete geweigerde of doodgelopen aanvraag weegt zwaarder dan tien pagina's algemene klacht.
- Wat aan uzelf ligt, eerlijk opgeschreven. Een niet-geleverde master, een niet-geklaarde sample of een blokkade van uw kant haalt de bodem onder de vordering vandaan, en het is beter dat u dat eerst ziet dan de advocaat van de tegenpartij.
- De keuze tussen geheel en gedeeltelijk, met per onderdeel de reden. Schrijf op wat u terug wilt, waar het beëindigen van de exclusiviteit al genoeg is, en wat wat u betreft kan blijven lopen.
- Wat er ná de opzegging nog moet gebeuren: de teruglevering van het auteursrecht binnen de termijn die u stelt, de dragers en bestanden zelf, de reeds verleende sublicenties die vaak doorlopen, de bestaande releases bij de distributeur, en de vraag wie de aanmeldingen bij de rechtenorganisaties corrigeert.
Twee brieven, een termijn en een forum met een drempel
Opzeggen gaat vrijwel nooit in één stap, en het gaat om twee verschillende brieven. Eerst stelt de maker schriftelijk een redelijke termijn waarbinnen de wederpartij alsnog kan gaan exploiteren. Die stap mag alleen achterwege blijven voor zover exploitatie blijvend onmogelijk is; een enkele weigering van de wederpartij is dat niet, hoe definitief die ook klinkt. Die eerste brief is de kern van het dossier: hij benoemt welke werken het betreft, welke exploitatievormen stilliggen, sinds wanneer, wat er wordt verlangd en binnen welke termijn. Wat redelijk is hangt af van wat u vraagt, want een heruitgave plannen kost meer tijd dan een sync-aanvraag beantwoorden. Loopt die termijn af zonder resultaat, dan volgt de tweede brief: de opzegging zelf, die de wet vormvast heeft gemaakt als een schriftelijke verklaring van de maker aan de wederpartij. Bij gezamenlijk auteursrecht op een werk dat niet in afzonderlijke delen uiteenvalt geldt een extra stap: de maker heeft dan in beginsel de toestemming van de andere makers nodig, en wordt die geweigerd terwijl de anderen onevenredig worden benadeeld, dan moet de beëindiging via de rechter lopen. Voor een bandopname met vier schrijvers of een ensemblewerk is dat vaak de eerste vraag, niet de laatste.
Komt er niets, dan hoeft de gang naar de rechter niet meteen de eerste stap te zijn, al is het forum minder vanzelfsprekend dan het lijkt. Artikel 25g voorziet in een geschillencommissie auteurscontractenrecht, maar die werkt alleen wanneer de exploitant is aangesloten of alsnog met behandeling instemt, en na een mislukte bemiddeling kan de commissie pas beslissen wanneer beide partijen daarmee instemmen. Voor een individuele maker tegenover een aangesloten label of uitgever is het een route die in verhouding staat tot de waarde van het repertoire; tegenover een partij die nergens aan meedoet, blijft de gewone rechter over. Let bij oudere internationale contracten daarnaast op de rechtskeuze: een keuze voor buitenlands recht zet dit hoofdstuk niet zomaar opzij wanneer de exploitatie in hoofdzaak in Nederland plaatsvindt.
Ligt er nog een oud exploitatiecontract dat u eerst wilt begrijpen, dan geeft onze contractscan u kosteloos een eerste risicoprofiel van die tekst, zodat u weet welke artikelen over duur, exclusiviteit, terugval van rechten en opgave aandacht vragen voordat u de eerste brief schrijft.
De uitkomst van artikel 25e hoeft het hele contract niet te omvatten. Het is vaker één album, één exploitatievorm, één gebied, of alleen de exclusiviteit, terwijl de streaming blijft lopen omdat daar wel iets gebeurde. Wie een catalogus koopt, koopt overigens dezelfde vraag mee, en sinds 1 januari 2026 met een strakker omschreven terugleveringsplicht erbij. Stilstand is geen rusttoestand van een recht; het is een contractuele toestand die de maker op enig moment mag opzeggen.
Bronnen geraadpleegd op 17 augustus 2026: Auteurswet, hoofdstuk 1a (artikelen 25b tot en met 25h), en de Wet op de naburige rechten via wetten.overheid.nl; Wet versterking auteurscontractenrecht, Stb. 2025, 352, en het inwerkingtredingsbesluit Stb. 2025, 392; richtlijn (EU) 2019/790, artikelen 19, 20 en 22; HvJ EG 11 maart 2003, C-40/01 (Ansul/Ajax).