Door onze Editor

De track is uit. Het contract dat de twee producers en de zangeres vóór de release tekenden, ligt in een map en niemand kijkt er meer naar. Tot er na vier maanden een e-mail komt van een reclamebureau dat de track onder een spot wil, een dj die om de stems vraagt voor een remix, en een distributeur met een eerste afrekening waar niemand wijs uit wordt. Op dat moment blijkt of het contract werkt. Wat je vóór de release vastlegt, beschreef MusicaJuridica eerder in Muziekcontract voor één track: wat je regelt vóór de release; dit artikel loopt dezelfde clausules langs op het moment dat ze in werking treden.

Het syncverzoek: wie tekent voor de master, wie voor de compositie, en waarom het contract dat vooraf moet zeggen

Een synclicentie vraagt toestemming voor twee rechtenlagen, omdat een track er twee draagt. Voor de opname is dat de fonogrammenproducent, die op grond van artikel 6 Wet op de naburige rechten het uitsluitend recht heeft om het reproduceren van zijn fonogram en, afhankelijk van de exploitatie, het beschikbaar stellen ervan toe te staan; voor de compositie zijn dat de makers of hun uitgever, op grond van artikel 1 en artikel 13 Auteurswet. Die twee toestemmingen kunnen van één partij komen als die beide lagen beheert of vertegenwoordigt. Het recht van de fonogrammenproducent dekt daarbij niet vanzelf de rechten van de uitvoerende kunstenaars op grond van artikel 2 Wet op de naburige rechten; wat een zanger of sessiemuzikant niet heeft overgedragen of gelicentieerd, moet apart worden gecleard. Het trackcontract dat vooraf vastlegt wie fonogrammenproducent is en in welke verhouding de schrijversaandelen liggen, beantwoordt het syncverzoek in één oogopslag. Ontbreekt die zin, dan moet het reclamebureau wachten tot drie mensen het onderling eens zijn, en reclamebureaus wachten niet. Waarom de producent van de film die toestemming niet automatisch meekrijgt, legde MusicaJuridica op 31 augustus uit aan de hand van artikel 45d Auteurswet en de synclicentie voor een reclamespot.

Twee clausules verdienen hier een tweede lezing. De eerste is het beslismechanisme: mag één partij namens allen een sync goedkeuren, of is unanimiteit vereist, en binnen welke termijn geldt zwijgen als instemming. De tweede is de verdeling van de syncvergoeding, die niet vanzelf de verhouding van de streamingroyalty's volgt. Een contract dat alleen "inkomsten" verdeelt zonder sync apart te noemen, levert bij de eerste reclamespot een discussie op over de vraag of de masterhelft en de compositiehelft in dezelfde pot vallen.

De remixvraag en de stems: toestemming van beide rechtenlagen, en wat er gebeurt als de platformlicentie eindigt

Een remix is een bewerking van de compositie én een reproductie van (delen van) de opname. Wie de stems aan een dj geeft, geeft daarmee materiaal uit beide lagen uit handen, en de toestemming om ermee te werken moet dus beide lagen dekken. Gaat het verder dan een gewone, niet-exclusieve toestemming en wordt een recht overgedragen of exclusief gelicentieerd, dan verlangen artikel 2, derde lid, Auteurswet en artikel 9 Wet op de naburige rechten een schriftelijke overeenkomst, voor de overdracht een akte, die alleen de uitdrukkelijk genoemde bevoegdheden omvat. Een trackcontract dat zegt wie stems mag uitgeven, onder welke voorwaarden en met welke vergoeding, maakt de remixvraag een formaliteit; een contract dat er over zwijgt, maakt elke stem-uitwisseling een nieuwe onderhandeling. Dat de vraag na een release blijft leven, zag je op 4 september in het artikel over wat er met stems, remixes en afgeleide bestanden gebeurt zodra je je tracks van een platform verwijdert: de licentie aan het platform eindigt, de licenties die jullie onderling aan derden gaven eindigen niet automatisch mee; dat hangt van die contracten af.

De eerste afrekening: grondslag, termijn en artikel 25ca Auteurswet met artikel 2b Wet op de naburige rechten

De afrekening is de clausule die het vaakst pas na de release wordt gelezen. Het contract moet drie dingen zeggen: over welke grondslag het percentage wordt berekend, wanneer wordt afgerekend en binnen welke termijn wordt betaald. Daarbovenop geeft de wet een informatierecht. Artikel 25ca Auteurswet verplicht de wederpartij van een maker die een exploitatiebevoegdheid heeft verleend, om hem ten minste eens per jaar actueel, relevant en volledig te informeren over de exploitatiewijzen, de inkomsten en de verschuldigde vergoeding; artikel 2b Wet op de naburige rechten verklaart dat hoofdstuk van overeenkomstige toepassing op de uitvoerende kunstenaar. Wie in het trackcontract de afrekening per track en per exploitatievorm heeft bedongen, hoeft dat recht zelden in te roepen. Waarom een percentage zonder grondslag geen afrekening is, en hoe een controleerbare trackregel eruitziet, beschreef MusicaJuridica in Achter elke artiestenroyalty hoort een controleerbare trackregel.

De exploitatie die stilvalt, of de tweede track die op de plank blijft: de terugvalregeling en artikel 25e Auteurswet als vangnet

De meeste samenwerkingen stranden op stilte. Na de eerste track gebeurt dat in twee vormen: de uitgebrachte track wordt na een paar maanden niet meer gepromoot of wordt zelfs van de platforms gehaald, of de tweede track die onder hetzelfde contract is opgenomen, blijft liggen omdat niemand formeel mag beslissen. Het trackcontract hoort daarom een terugvalregeling te bevatten: blijft de release of de exploitatie langer uit dan de afgesproken termijn, dan eindigen de verleende rechten of licenties die de clausule noemt, en de clausule zegt wat iedere partij daarna met het eigen aandeel mag doen. Het gezamenlijke werk en het gezamenlijke fonogram blijven gezamenlijk; een partij exploiteert die niet alleen op grond van haar eigen aandeel. Of de terugval automatisch intreedt of eerst moet worden ingeroepen, bepaalt de tekst van de clausule. Leg in beide gevallen schriftelijk vast wanneer de termijn is gaan lopen, wanneer zij is verstreken en dat de terugval is ingetreden; zonder dat papier blijft het een gevoel.

Ontbreekt de clausule, dan biedt de wet een vangnet voor wie een exploitatiebevoegdheid heeft verleend. Artikel 25e Auteurswet geeft de maker, en via artikel 2b Wet op de naburige rechten ook de uitvoerende kunstenaar, het recht die exploitatieovereenkomst geheel of gedeeltelijk op te zeggen als de wederpartij het werk niet binnen een redelijke termijn in voldoende mate exploiteert, of na een aanvankelijke exploitatie daarmee ophoudt; dat laatste is precies de stilgevallen track van hierboven. Het artikel kent drie voorwaarden die in de praktijk tellen: bij een niet-scheidbaar gezamenlijk werk is de instemming van de mede-makers nodig, de maker moet de wederpartij eerst schriftelijk een redelijke termijn gunnen om alsnog te exploiteren, en het niet-exploiteren mag niet aan de maker zelf te wijten zijn. Een producer die alleen fonogrammenproducent is, kan zich niet in die hoedanigheid op het artikel beroepen. Het vangnet is trager en onzekerder dan een eigen clausule; hoe het uitpakt bij een catalogus die op de plank blijft liggen, stond op 17 augustus in Niet uitbrengen is ook een keuze, en die keuze heeft een houdbaarheidsdatum.

De tweede track, de feature en het intrekken van AI-toestemming: wanneer een nieuw contract nodig is

Een trackcontract regelt één track. Loopt de eerste goed, dan komt de tweede single, en met de tweede single de verleiding om "hetzelfde te doen als vorige keer" zonder papier. Elke nieuwe opname is een nieuw fonogram, met opnieuw de vraag wie de fonogrammenproducent is, en een nieuwe compositie vraagt een eigen splitsheet; de verhoudingen van de eerste track gelden alleen als ze opnieuw worden afgesproken. Hetzelfde geldt voor een gastbijdrage op de tweede track: een featured artist tekent voor die track, met eigen vergoeding, credits en stembescherming.

De AI-clausules uit het eerste contract zijn de enige die na de release actief blijven bewegen. Wie toestemming gaf om zijn stem te laten klonen of de track te laten gebruiken voor training, heeft in een goed contract ook een intrekkingsrecht met een termijn en een uitwerking voor wat er met al gemaakte afgeleiden gebeurt. Het intrekken gebeurt schriftelijk, met datum, aan alle partijen tegelijk, en het contract zegt welke gevolgen dat heeft voor lopende exploitaties. Zonder zo'n contractuele regeling hangt het intrekken af van wat het privacyrecht, de persoonlijkheidsrechten en het algemene contractenrecht in de concrete situatie toelaten, en dat is zelden vooraf duidelijk.

Staat jullie eerste track al online en bestaat het contract nog uit een appgesprek? De muziekcontracten generator helpt je de afspraken voor deze track alsnog vast te leggen, met de terugval, de afrekening, de sync en de AI-afspraken erin. Krijg je juist een contract van een ander voorgelegd, van een label, een dj of een reclamebureau, plak het dan in de contractscan: die maakt per clausule inzichtelijk wat er staat en welke onderwerpen nog aandacht vragen. Allebei gewoon in je browser, ook midden in de nacht.

Bronnen

Wetteksten geraadpleegd via wetten.overheid.nl op 4 september 2026.