Wie mag na een bandsplit verder onder de bandnaam: de merkinschrijving bij het BOIP, artikel 5 Handelsnaamwet en het gezamenlijk beheer van artikel 3:170 BW

Door onze Editor

Een band die uit elkaar gaat, verdeelt eerst de spullen. De versterkers, de bus, de harde schijf met de sessies. De naam blijft liggen tot er twee maanden later een boeking binnenkomt, en dan blijkt dat twee groepen mensen menen dat zij die avond mogen spelen. Wie er gelijk heeft, hangt zelden af van wie de naam heeft bedacht. Het hangt af van drie regelingen die los van elkaar werken: de merkinschrijving bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom, de Handelsnaamwet, en het gemeenschapsrecht van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek. Wat er bij een vertrek van één lid met naam, masters en boekingen gebeurt, beschreef MusicaJuridica eerder in Als een bandlid vertrekt, blijven naam, masters en boekingen achter. Dit artikel gaat alleen over de naam, en over de situatie waarin de band als geheel uiteenvalt.


De bandnaam draagt twee rechten tegelijk: een merk uit artikel 2.2 BVIE en een handelsnaam uit artikel 1 Handelsnaamwet

Een merkrecht in de Benelux ontstaat door inschrijving. Artikel 2.2 van het Benelux-verdrag inzake de intellectuele eigendom knoopt het uitsluitend recht aan de registratie in het register van het BOIP, voor de waren en diensten die in het depot zijn opgegeven. Voor een band zijn dat meestal klasse 9 (geluidsdragers en downloads), klasse 25 (kleding, dus merchandise) en klasse 41 (live-uitvoeringen en amusement). Een inschrijving geldt tien jaar en is vernieuwbaar. Wie niets heeft ingeschreven, heeft in de Benelux geen merkrecht op de naam, hoe lang de band ook bestaat.

Een handelsnaam werkt precies andersom. Artikel 1 van de Handelsnaamwet noemt de handelsnaam de naam waaronder een onderneming wordt gedreven, en dat recht ontstaat door de naam feitelijk te voeren. Er is geen register waarin het wordt gevestigd; de inschrijving bij de Kamer van Koophandel is bewijs van gebruik, geen titel. Een band die jarenlang onder een naam optreedt, factureert en merchandise verkoopt, drijft daarmee een onderneming en voert een handelsnaam, ook als niemand ooit aan het BOIP heeft gedacht.

Die twee rechten kunnen bij verschillende mensen terechtkomen, en dat is de kern van bijna elk naamconflict na een split.


Op wiens naam staat de inschrijving bij het BOIP, en wat dat betekent voor de rest van de band

Het merkenregister van het BOIP is openbaar en in een paar minuten te raadplegen. Daar staat één ding dat de rest van het gesprek stuurt: de naam van de houder. Is dat één bandlid privé, dan heeft dat lid het uitsluitend recht, en artikel 2.20 lid 2 BVIE geeft hem de mogelijkheid anderen het gebruik van hetzelfde teken voor dezelfde diensten te verbieden. Dat de andere leden even lang in de band speelden, verandert daar op zichzelf niets aan.

Twee tegenwerpingen blijven wel open. De eerste is de nietigheid van een depot dat te kwader trouw is verricht: een inschrijving die één lid stil op eigen naam zet terwijl de naam op dat moment collectief werd gevoerd, is aanvechtbaar. De tweede is het oudere handelsnaamgebruik van de anderen, waarover hieronder meer. Een merkinschrijving is een sterk beginpunt in een conflict, geen sluitstuk.


Waarom de handelsnaam alleen samen met de onderneming overgaat: artikel 2 Handelsnaamwet en de vof van de band

Artikel 2 van de Handelsnaamwet bepaalt dat de handelsnaam vatbaar is voor overdracht, maar slechts in verbinding met de onderneming die onder die naam wordt gedreven. Los verkopen kan niet. Dat maakt de vraag welke onderneming er eigenlijk was, ineens beslissend.

Speelde de band als vennootschap onder firma, dan is de vof de onderneming en volgt de handelsnaam die vof. Wordt de vof ontbonden en zet één groep de exploitatie voort met dezelfde agenda, dezelfde boekingen en hetzelfde publiek, dan is er een goed verdedigbaar verhaal dat de handelsnaam met die voortzetting meegaat. Speelde iedereen op eigen factuur, zonder gezamenlijke rechtsvorm, dan is er geen duidelijke onderneming om de naam aan te hangen en zakt het gesprek terug naar wie de naam feitelijk als eerste voerde.

Hier zit de scheve verhouding die in de praktijk het meeste kwaad doet. Een merk kan bij één natuurlijke persoon liggen. Een handelsnaam kan alleen reizen met een bedrijf. De vertrekker kan dus de registratie meenemen zonder de handelsnaam, en de achterblijvers kunnen doorspelen onder de naam terwijl ze geen merchandise durven te drukken.


Een gezamenlijk merk na de split: artikel 3:170 BW blokkeert het beheer, artikel 3:178 BW dwingt een verdeling af

Staat het merk op naam van alle leden samen, dan ontstaat een gemeenschap in de zin van artikel 3:166 lid 1 BW, met gelijke aandelen tenzij uit de rechtsverhouding iets anders volgt. Vanaf dat moment gelden er drie regels die weinig bands kennen.

  • Artikel 3:169 BW geeft iedere deelgenoot het recht het gemeenschappelijke goed te gebruiken, mits dat gebruik met het recht van de anderen te verenigen is. Eén band die onder de naam optreedt kan daaronder vallen. Twee concurrerende bezettingen die dezelfde zaal en hetzelfde publiek bespelen, doorgaans niet.
  • Artikel 3:170 lid 2 BW legt het beheer, en daaronder valt alles wat voor de normale exploitatie dienstig is, bij de deelgenoten tezamen. Een merchandiselicentie of een sponsordeal onder de bandnaam heeft dus ieders handtekening nodig. Lid 3 gaat verder: overdracht, verpanding en andere beschikkingshandelingen kunnen uitsluitend gezamenlijk.
  • Artikel 3:178 lid 1 BW laat iedere deelgenoot te allen tijde verdeling vorderen. Komen partijen er niet uit, dan gelast de rechter op grond van artikel 3:185 BW de wijze van verdeling, en de wet noemt daarbij met zoveel woorden de overbedeling van één deelgenoot tegen vergoeding van de overwaarde, of verkoop met verdeling van de opbrengst.

De uitkomst van een gezamenlijk merk is daarmee voorspelbaar: zolang niemand naar de rechter gaat, kan niemand er iets mee, en zodra iemand dat wel doet, eindigt het meestal bij één partij die de ander uitkoopt tegen een waarde die dan pas berekend moet worden. Een bandovereenkomst die vooraf zegt wie de naam bij een split houdt en tegen welke vergoeding, vervangt die hele procedure door één alinea.


Wie eerder was kan de inschrijving alsnog blokkeren: artikel 5 en artikel 5a Handelsnaamwet

Artikel 5 van de Handelsnaamwet verbiedt het voeren van een handelsnaam die vóór dat gebruik al rechtmatig door een ander werd gevoerd, of die daarvan slechts in geringe mate afwijkt, voor zover bij het publiek verwarring tussen de ondernemingen te duchten is, gelet op de aard van beide ondernemingen en de plaats waar zij zijn gevestigd. Twee bands met vrijwel dezelfde naam in hetzelfde circuit halen die drempel zonder moeite.

Artikel 5a doet het spiegelbeeld: het verbiedt een handelsnaam die het merk van een ander bevat, wanneer daardoor verwarring over de herkomst te duchten is. Wie de naam onder artikel 6 van de Handelsnaamwet wil laten wijzigen, dient een verzoekschrift in bij de kantonrechter, in het arrondissement waar de onderneming is gevestigd. Dat is aanzienlijk goedkoper en sneller dan een merkenprocedure, en het is de route die achterblijvende leden in de praktijk het vaakst kiezen.

Het resultaat is dat beide kampen elkaar kunnen tegenhouden. De houder van de inschrijving houdt de anderen weg bij merchandise en releases; de oudere gebruiker houdt de houder weg bij het optreden onder die naam. Zo'n patstelling kost twee jaar en levert geen van beiden een carrière op.


Vijf vragen die bepalen wie de naam houdt

  1. Staat de naam ingeschreven, en op wiens naam? Het register van het BOIP is openbaar; die ene regel bepaalt het vertrekpunt van elk gesprek.
  2. Voor welke klassen is ingeschreven? Een inschrijving die klasse 41 mist, raakt de optredens niet, hoe stevig zij verder ook is.
  3. Wie voerde de naam als eerste, en waaruit blijkt dat met een datum erbij? Boekingsbevestigingen, facturen, affiches, een KvK-inschrijving en de eerste release dragen die datum.
  4. Was er een vof of een bandovereenkomst, en zegt die iets over de naam? Zonder rechtsvorm is er geen onderneming waaraan de handelsnaam vastzit.
  5. Wat gebeurt er als één lid vertrekt en wat als de hele band stopt? Dat zijn twee verschillende scenario's, en een clausule die alleen het eerste regelt, laat het tweede open.

Wie deze vijf vragen kan beantwoorden voordat er ruzie is, heeft de discussie al grotendeels achter de rug.

Staat er nog geen afspraak over de naam op papier, dan is dat met de bandcontract-generator van MusicaJuridica in een half uur geregeld, inclusief de clausule over wie de naam houdt en tegen welke vergoeding. Ligt er al een bandovereenkomst of een managementcontract, en wilt u weten of de naamclausule doet wat u denkt, leg hem dan langs de contractscan. Voor de losse afspraken rond optreden en boekingen staan de optreedcontract-generator en de boekingscontract-generator klaar.