Een gefingeerd voorbeeld: een zangeres uit Rotterdam heeft in 2023 bij een onafhankelijk label een album opgenomen. Het label heeft de studio betaald en is volgens het platencontract eigenaar van de masters. Over AI-diensten zegt het contract niets. Drie jaar later wil zij voor een akoestische versie van één nummer de stems laten opschonen en opnieuw laten masteren. Ze vindt een online AI-dienst die dat in een paar minuten doet, sleept de twaalf losse sporen van de oorspronkelijke opname naar het uploadvenster en klikt op 'akkoord' bij de gebruiksvoorwaarden. In die voorwaarden staat dat zij verklaart alle rechten op het materiaal te hebben, en dat de dienst het materiaal mag gebruiken om zijn modellen te verbeteren. Mocht zij die klik geven?
Elke fader op de mengtafel is één stem van de albummix: het materiaal waarvan de masterrechten meestal bij het label liggen.
Wie de masterrechten op de stems heeft: de producent van het fonogram, meestal het label (artikel 1 en 6 WNR)
De Wet op de naburige rechten noemt de partij die een opname voor de eerste keer vervaardigt of laat vervaardigen de producent van fonogrammen (artikel 1, onder d, WNR). Wie de sessie organiseert en betaalt, is dat in de regel. Bij een klassiek platencontract is dat het label, en vaak staat in het contract bovendien dat alle masters, inclusief losse sporen, outtakes en mixen, bij het label horen.
Volgens artikel 6 WNR heeft die producent het uitsluitende recht om toestemming te geven voor het reproduceren van het fonogram en voor het beschikbaar stellen aan het publiek. Een upload naar een online dienst is een reproductie: er ontstaat een kopie op de servers van die dienst, en vaak meer dan één. Ook losse stems vallen eronder, omdat ze deel uitmaken van de opname die het label heeft laten maken.
Daarbovenop heeft de zangeres zelf een naburig recht als uitvoerende kunstenaar op haar zang (artikel 2 WNR). In de meeste platencontracten heeft zij dat recht exclusief aan het label overgedragen of in licentie gegeven. Voor zover de upload valt onder de bevoegdheden die zij heeft overgedragen of exclusief in licentie gegeven, en het contract zo'n bewerking niet al toestaat, heeft zij daarvoor toestemming van het label nodig. Hoe ver de exclusiviteit reikt, blijkt uit de tekst van het contract. En de compositie zelf is nog een derde laag: wie een publishingcontract heeft getekend, moet ook daar nagaan wie de reproductie van het werk mag toestaan.
Wat de klik op 'akkoord' in de gebruiksvoorwaarden van een AI-dienst betekent: een licentie en een garantie
De voorwaarden van AI-mastering-, stemscheidings- en remixdiensten kunnen twee bepalingen bevatten die hier knellen. Lees ze daarom voordat u uploadt. De eerste is een garantie: de gebruiker verklaart dat hij alle benodigde rechten heeft en dat het gebruik van het materiaal geen rechten van anderen schendt. Daar hoort soms een vrijwaring bij, waarmee de gebruiker zich verplicht bepaalde claims en kosten te dragen als een rechthebbende de dienst aanspreekt. De tweede is een licentie aan de dienst, soms beperkt tot het leveren van de bestelde bewerking, soms ruimer, voor het verbeteren of trainen van eigen modellen.
Wie geen recht heeft, kan er ook geen licentie op geven. De licentie die de zangeres meent te verlenen, bindt het label dus niet. Voor het label blijft de kopie op de servers van de dienst een reproductie waarvoor het geen toestemming gaf. De zangeres zit intussen aan twee kanten vast. Tegenover de dienst heeft zij een garantie afgegeven die niet klopt. Tegenover het label kan zij, voor zover de upload binnen de overgedragen of exclusief gelicentieerde rechten valt, in strijd hebben gehandeld met haar platencontract, met een mogelijke schadevordering wegens tekortkoming (artikel 6:74 BW) als gevolg.
Eerder schreven wij over de omgekeerde situatie: wat er met stems, remixes en afgeleide bestanden gebeurt als een platformlicentie eindigt. Dat stuk behandelt wat er na het einde van een licentie overblijft; de vraag wie de licentie mocht verlenen, komt daar niet aan bod.
Welke rol het datamining-voorbehoud van het label (artikel 15o Auteurswet, artikel 10 onder q WNR) speelt bij een upload
Veel labels en uitgevers hebben inmiddels een voorbehoud tegen tekst- en datamining gemaakt, bijvoorbeeld in hun websitevoorwaarden of in machineleesbare vorm. Dat voorbehoud steunt op artikel 15o Auteurswet en, voor opnamen, op artikel 10, onder q, WNR. Beide bepalingen staan datamining zonder toestemming toe aan wie rechtmatig toegang heeft, tenzij de rechthebbende dat uitdrukkelijk heeft voorbehouden. Ze vloeien voort uit artikel 4 van de DSM-richtlijn (EU) 2019/790.
Die regeling gaat over gebruik zonder toestemming van de rechthebbende. Een dienst die stems uit een upload gebruikt, zal zich in de eerste plaats beroepen op de licentie die de gebruiker bij het uploaden gaf. Een geldige licentie van de rechthebbende kan training binnen haar reikwijdte toestaan, ook als er elders een voorbehoud is gemaakt. De klik van de zangeres bindt het label echter niet, omdat zij de rechten niet had. Beroept de dienst zich daarnaast op de datamining-uitzondering, dan moet hij rechtmatig toegang hebben gehad en telt een passend voorbehoud van het label wel mee. Over wie het voorbehoud kan maken, schreef Muziek en Recht eerder een uitgebreid stuk over artikel 15o. Voor de praktijk betekent dit dat de bescherming tegen training via uploads vooral in het platencontract en in de keuze van de dienst moet worden geregeld.
Vier vragen om te beantwoorden voordat u stems van een labelrelease uploadt
Bij twijfel helpt het om de vier lagen van één upload na elkaar te bekijken:
- Wie heeft de masterrechten? Zoek in het platencontract naar de eigendom van de masters en of losse sporen en mixen daaronder vallen. Staat het bij het label, dan is schriftelijke toestemming van het label nodig, ook voor een eigen akoestische versie.
- Wat heeft u met uw eigen naburig recht gedaan? Valt de upload onder een exclusieve overdracht of licentie aan het label, en staat het contract zo'n bewerking niet al toe, dan heeft u ook voor uw eigen zangspoor toestemming nodig.
- Wat vraagt de dienst? Lees de clausule over 'content', 'input' of 'uploads': is de licentie beperkt tot de bewerking die u bestelt, of mag de dienst het materiaal ook gebruiken om modellen te trainen? Is er een instelling om training uit te zetten, en geldt die met terugwerkende kracht?
- Wie vrijwaart wie? Als de dienst een vrijwaring van u vraagt, kunt u volgens dat beding gehouden zijn claims en kosten van het label of de uitgever te dragen. Hoe ver dat gaat, hangt af van de tekst, het toepasselijke recht en de afdwingbaarheid van het beding.
Labels hebben hier zelf ook een belang bij. Een korte AI-verwerkingsclausule in het platencontract kan bijvoorbeeld bepalen dat de artiest stems mag laten bewerken door diensten die het materiaal niet voor training gebruiken, mits het label vooraf wordt geïnformeerd. Dat voorkomt dat een creatief plan van de artiest op een contractbreuk uitloopt. Wie oudere opnamen met AI wil laten uit elkaar halen voor een nieuwe mix, of als producer wil weten wat hij een label over 'ethisch getrainde' AI-tools kan garanderen, vindt daarover meer in eerdere artikelen.
Hoe het afloopt voor de zangeres uit Rotterdam
Voor de zangeres betekent dit dat zij voor de upload toestemming van het label nodig had, omdat haar contract over AI-diensten niets zegt. Het label heeft de masterrechten en waarschijnlijk ook haar naburig recht op de zang. Haar klik op 'akkoord' gaf de dienst een licentie die zij niet kon geven, en een garantie die niet klopt. De nette route is alsnog toestemming vragen, de dienst vragen het materiaal te verwijderen en uit training te houden, en die verzoeken schriftelijk te bewaren. Voor de volgende versie kan zij met het label een vaste afspraak maken over welke AI-diensten zij mag gebruiken. Zo beperkt zij het risico van een ongeoorloofde upload; eventuele toestemming voor de compositie of van andere uitvoerenden moet zij afzonderlijk regelen.
Wilt u weten wat uw eigen platencontract over masters, losse sporen en uw naburig recht zegt, dan helpt onze contractscan u die bepalingen snel terug te vinden. Staat er een nieuwe deal op stapel, dan kunt u met de platencontract-generator een eerste opzet maken waarin ook het gebruik van AI-diensten geregeld is.
Bronnen: Wet op de naburige rechten, artikelen 1, 2, 6 en 10, Auteurswet, artikel 15o en Burgerlijk Wetboek Boek 6, artikel 6:74 (via wetten.overheid.nl, geraadpleegd op 5, 12 en 15 oktober 2026); Richtlijn (EU) 2019/790 inzake auteursrecht en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt, artikel 4.