'Ethisch getrainde' AI-muziektools in 2026: wat u als producer aan uw label kunt garanderen onder artikel 15o Auteurswet en artikel 53 AI-verordening

Door onze Editor

Suno bracht deze maand zijn V6-modellen uit en zegt dat die "from scratch" zijn getraind op gelicentieerde muziek van Warner Music, BMG en Believe en op eigen gebruikersdata, met een watermerk dat streamingdiensten AI-tracks laat herkennen; Moises zegt alleen te trainen op wat het licentieert of zelf maakt; Voice Swap AI laat zijn stemmodellen certificeren door Fairly Trained. Dat staat allemaal in het MusicRadar-artikel van 19 september 2026 over "ethische AI" voor muzikanten en producers, waarin Voice Swap-directeur Ausrine Skarnulyte zelf waarschuwt dat "ethisch" een marketingterm dreigt te worden zodra ieder bedrijf de inhoud ervan zelf mag bepalen. Voor een Nederlandse producer die met zo'n tool een stem, een drumstem of een hele demo maakt en die aan een label levert, is de vraag concreter: wat betekent dat etiket juridisch, welke regels gelden er wél, en wat kan hij op grond daarvan aan zijn label garanderen?


Wat "ethisch getraind" en "licensed data" wettelijk zijn: een privéclaim, geen keurmerk uit de Auteurswet of de AI-verordening

Geen Nederlandse of Europese wet kent het begrip "ethisch getraind". Fairly Trained is een private certificering van de datasets van een aanbieder; de Principles for Music Creation with AI van Roland en Universal zijn zelfregulering van de branche; "trained on licensed data" is een mededeling van de aanbieder over zijn eigen inkoop. Skarnulyte vergelijkt in het artikel een toekomstig keurmerk met de Europese beschermde oorsprongsbenaming. Dat is precies het verschil dat een jurist ziet: de oorsprongsbenaming staat in een verordening met toezicht en handhaving, het AI-etiket staat in een persbericht. Juridisch kan zo'n claim op drie manieren gewicht krijgen. Tegenover de producer als zakelijke afnemer kan een onjuiste of onvolledige mededeling over de herkomst van de trainingsdata misleidende reclame zijn in de zin van artikel 6:194 BW, als zij tot het publiek is gericht en in een of meer opzichten misleidt; de rechter kan dan de bewijslast voor de juistheid bij de adverteerder leggen (artikel 6:195 BW). Tegenover een consument geldt artikel 6:193c BW, dat naast een onjuiste of misleidende mededeling verlangt dat de gemiddelde consument daardoor een besluit kan nemen dat hij anders niet had genomen. Binnen het contract met de tool zelf weegt de claim mee bij de uitleg van de overeenkomst en kan zij, als de producer erop afging, een beroep op dwaling (artikel 6:228 BW) dragen; een disclaimer in de voorwaarden sluit dat verhaal niet zonder meer volledig uit. Of de claim een contractuele garantie oplevert, hangt af van de toezeggingen die zijn gedaan en van de uitleg van de overeenkomst als geheel (Haviltex); de gebruiksvoorwaarden zelf helpen daar zelden bij: de gebruiksvoorwaarden van Suno (gelezen op 21 september 2026) sluiten garanties op de dienst en de output uit, laten de gebruiker Suno vrijwaren en niet andersom, en zeggen letterlijk dat Suno niet toezegt dat op enige output auteursrecht ontstaat.


Wat de wet wél eist: artikel 15o Auteurswet, het machineleesbare voorbehoud en artikel 53 lid 1 van de AI-verordening

Trainen is reproduceren, en voor reproductie in het kader van tekst- en datamining heeft de Auteurswet sinds 2021 twee excepties. Artikel 15n geldt voor onderzoeksorganisaties en erfgoedinstellingen. Artikel 15o geldt voor iedereen, dus ook voor een commerciële modelbouwer, onder twee voorwaarden: rechtmatige toegang tot het werk, en het auteursrecht is door de maker of zijn rechtverkrijgenden niet "uitdrukkelijk op passende wijze voorbehouden, zoals door middel van machinaal leesbare middelen bij een online ter beschikking gesteld werk". Dat is de omzetting van artikel 4 van Richtlijn (EU) 2019/790. Een label of uitgever dat zijn catalogus online zet met zo'n voorbehoud, haalt de exceptie weg; wie daarna toch traint, heeft voor die reproductie een andere grondslag nodig, zoals een licentie of een andere wettelijke beperking, en anders reproduceert hij zonder toestemming. Of dat in een concreet geval zo is, hangt af van het voorbehoud, de toegang en de gebruikte data, en moet per catalogus worden vastgesteld. "Licensed data" betekent in dat licht dat de aanbieder een licentie heeft genomen voor wat hij onder artikel 15o niet vanzelf mocht nemen; de licentiedeals die MusicRadar beschrijft passen in die logica, al hebben rechtszaken en marktdruk daar minstens zo veel aan bijgedragen.

Voor aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden voegt Verordening (EU) 2024/1689 daar sinds 2 augustus 2025 twee publieke plichten aan toe. Artikel 53 lid 1 onder c verlangt een beleid om het Unierecht inzake auteursrecht na te leven, uitdrukkelijk met inbegrip van het opsporen en eerbiedigen van het voorbehoud van artikel 4 lid 3 van de richtlijn; overweging 106 zegt erbij dat dit geldt ongeacht waar het trainen plaatsvond, zodat een aanbieder die zijn model in de Unie in de handel brengt zich niet achter een Amerikaanse fair-use-positie kan verschuilen. Artikel 53 lid 1 onder d verlangt een openbare, voldoende gedetailleerde samenvatting van de trainingsinhoud volgens het sjabloon van het AI-bureau. Of een muziekgenerator een model "voor algemene doeleinden" is, hangt af van zijn generaliteit; een model dat alleen muziek maakt kan daar buiten vallen, en modellen die vóór 2 augustus 2025 op de markt waren hebben tot 2 augustus 2027 (artikel 111 lid 3). Wie de claim "ethisch getraind" wil toetsen, vraagt dus eerst of er de trainingsdatasamenvatting van artikel 53 bestaat en wat daarin staat. Daarnaast geldt volgens artikel 113 sinds 2 augustus 2026 artikel 50 lid 2: aanbieders van AI-systemen die synthetische audio genereren moeten de output in een machineleesbaar formaat markeren en detecteerbaar maken als kunstmatig gegenereerd, voor zover technisch haalbaar, met uitzonderingen voor onder meer ondersteunende functies die de input niet wezenlijk veranderen; voor systemen die al vóór die datum op de markt waren gelden de overgangsregels van artikel 111, en de precieze technische invulling volgt uit richtsnoeren en gedragscodes die de Commissie en het AI-bureau daarvoor ontwikkelen. Een commercieel watermerk zoals dat van Suno V6 kan daarbij helpen, maar bewijst op zichzelf nog niet dat aan artikel 50 lid 2 is voldaan; dat vraagt om een markering die aan de technische eisen van het artikel beantwoordt.


Wie eigenaar wordt van de output: waarom "u bezit uw output" in de voorwaarden minder oplevert dan het lijkt

Het Nederlandse auteursrecht beschermt een werk met een eigen oorspronkelijk karakter dat het persoonlijk stempel van de maker draagt (Hoge Raad, Endstra-tapes, 30 mei 2008), of in de woorden van het Hof van Justitie in Infopaq (C-5/08) en Painer (C-145/10): het resultaat van vrije en creatieve keuzes van een mens. Voor zover in een gegenereerde track onvoldoende menselijke creatieve keuzes tot uitdrukking komen, omdat de gebruiker alleen een korte prompt gaf en het resultaat ongewijzigd overnam, ontstaat op die output geen auteursrecht, ongeacht wat de gebruiksvoorwaarden zeggen. Waar de gebruiker wél sturend en herhaald kiest, bewerkt en combineert, kan de uitkomst anders zijn; Endstra, Infopaq en Painer geven de maatstaf, geen categorisch oordeel over iedere promptgestuurde werkwijze, en de rechter beoordeelt dat per werk. Suno's clausule dat een betalende gebruiker het "recht, de titel en het belang" van Suno in de output krijgt, regelt alleen de verhouding tussen Suno en die gebruiker, en zelfs daar met voorbehouden: de voorwaarden behouden Suno een ruime, sublicentieerbare licentie op inzendingen en output voor, verbinden commercieel gebruik aan een download via een door Suno toegestaan kanaal, stellen aanvullende regels voor remixes en beperken de gratis en basic tiers tot persoonlijk en niet-commercieel gebruik. Tegenover derden levert die clausule geen auteursrecht op dat er zonder menselijke creatieve keuzes niet is. Twee dingen blijven wel over. Alles wat de producer zelf toevoegt, de bewerking, het arrangement, de opgenomen partijen, de mix, kan wél een eigen werk zijn, en het maakproces is dan het bewijsstuk. En op de opname zelf kan een naburig recht van de fonogrammenproducent bestaan (artikel 6 Wet op de naburige rechten), dat geen oorspronkelijkheid vereist; wie dan als producent geldt, de gebruiker of de aanbieder wiens servers de eerste vastlegging maakten, is een open vraag die de voorwaarden van de tool en de opzet van het maakproces mede bepalen. Voor de uitvoerende kant, de stem of het instrument dat in een AI-render ontbreekt, verwijzen wij naar het artikel over de Sena-vergoeding bij een ingekochte AI-render.


Wat de producer aan het label garandeert: de originaliteits- en vrijwaringsclausule bij AI-elementen

Een producercontract of masterlicentie bevat vrijwel altijd een garantie dat de master origineel is, geen inbreuk maakt op rechten van derden en dat alle samples zijn gecleard, met een vrijwaring voor claims. Hoe plug-ins en samplebanken al in die clausule meetekenen, beschreven wij in het artikel over de plug-in in uw garantieclausule. Bij een generatieve tool moet de producer drie risico's uit elkaar houden. Het eerste is de training door de aanbieder: als die onrechtmatig was, is dat in beginsel een inbreuk van de aanbieder, en die maakt de geleverde master niet vanzelf inbreukmakend. Het tweede is de output: de master kan zelf inbreuk maken wanneer daarin beschermd materiaal, een compositie of een opname, is overgenomen zonder toestemming van de rechthebbende en zonder toepasselijke wettelijke uitzondering, zoals het citaatrecht of de pastiche-uitzondering die het Hof van Justitie in Pelham (C-590/23) heeft afgebakend; op zo'n inbreuk in de master ziet een gewone originaliteitsgarantie wél, ongeacht hoe het model is getraind. Het derde is de tekst van de garantie: sommige clausules laten de producer ook garanderen dat bij de totstandkoming geen rechten van derden zijn geschonden of dat geen AI is gebruikt, en dan raakt de trainingsvraag de garantie alsnog. Wie zo'n ruime clausule tekent op basis van een "ethisch getraind"-claim die de aanbieder zelf niet garandeert, staat bij een claim met een garantie zonder toegezegde dekking: de voorwaarden van de tool geven geen vrijwaring, zodat verhaal op de aanbieder pas na een procedure over de uitleg van die voorwaarden of over de claim zelf in beeld komt. De werkbare oplossing is openheid in het contract: benoem welke tool, welke modelversie en welk abonnement zijn gebruikt, welke elementen gegenereerd zijn en welke door mensen, beperk de garantie voor de gegenereerde elementen tot wat de producer redelijkerwijs kon weten, en laat die kennisbeperking uitdrukkelijk ook in de vrijwaring doorwerken; een beperkte garantie met een onbeperkte vrijwaring ernaast helpt niemand. Labels die zelf licentiedeals met Suno of Udio hebben gesloten, hebben daar hun eigen voorwaarden voor; vraag ernaar. Hoe u het gebruik van AI vervolgens bij BumaStemra registreert en wat Spotify als AI-credit toont, staat in het M&R-artikel over AI-hulp bij een track; over de toestemming voor een nieuwe mix van een oude master met stemseparatie schreven wij hier.


Zes vragen die een producer beantwoordt voordat een AI-gemaakt element naar het label gaat

  1. Welke modelversie is gebruikt, waarop zegt de aanbieder dat die is getraind, en bestaat er een openbare trainingsdatasamenvatting in de zin van artikel 53 lid 1 onder d? Bewaar een gedateerde kopie van die pagina.
  2. Welk abonnement gold op de dag van generatie, staat commercieel gebruik in die tier, is de track via het door de aanbieder toegestane kanaal gedownload, en gelden er aparte regels voor remixes of gedeelde output? Bewaar de voorwaarden van die dag; ze wijzigen vaak.
  3. Geeft de aanbieder een vrijwaring voor inbreukclaims op de output, of sluit hij juist alle garanties uit? In het tweede geval is er geen toegezegde dekking en moet de producer zijn verhaal, als dat er is, elders zoeken.
  4. Draagt de output een machineleesbare markering of watermerk (artikel 50 lid 2), en wat vragen distributeur en streamingdienst daarover bij aanlevering?
  5. Wat heeft de producer zelf creatief toegevoegd, en is dat vastgelegd in projectbestanden en sessielogs, zodat op zijn bijdrage een eigen auteursrecht en een aantoonbaar productierecht kan rusten?
  6. Wat zegt de garantieclausule in het contract met het label precies (originaliteit van de master, geen inbreuk bij de totstandkoming, geen AI), werkt een kennisbeperking ook in de vrijwaring door, en weet het label welke elementen gegenereerd zijn?

Wilt u weten wat uw huidige producer- of licentiecontract precies over garanties, vrijwaring en AI zegt? Laad het even in de contractscan van MusicaJuridica; die wijst de garantie- en vrijwaringsclausules aan, zodat u weet waar u precies voor tekent. Gaat het specifiek om de vraag of u bij het openbaar maken van AI-gemaakte muziek aan de transparantieverplichtingen voldoet, dan is de AI-transparantiescan daarvoor de plek. En een nieuw producercontract met een heldere AI-paragraaf zet u op met de producercontract-generator.