Door onze Editor

Een voorbeeld, verzonnen maar herkenbaar: een gamestudio uit Utrecht vraagt een componist om veertig minuten score en stuurt een opdrachtovereenkomst mee: één bedrag, wereldwijde buy-out, "muziek vrij van Buma/Stemra-claims". De componist is sinds 2019 lid van BumaStemra en heeft die zin al drie keer eerder getekend, zonder te weten dat hij dat niet kon. Zijn exploitatiecontract heeft die rechten immers al aan Buma en Stemra gegeven. Wie dat wél zelf wil regelen, heeft daar bij BumaStemra één instrument voor: de opt-out per rechtencategorie, ook wel Flexibel Beheer, en het wijzigingsformulier daarvoor moet ieder jaar uiterlijk op 30 september binnen zijn. Dit artikel legt uit wat een lid aan BumaStemra afstaat, welke vijf categorieën het kan terugnemen, wat de wet daarover garandeert en wat een opt-out doet met uw publishingcontract, uw co-writers en uw opdrachtgevers.

Wat een componist bij aansluiting aan BumaStemra afstaat, en waarom "rechtenvrije" opdrachtmuziek van een lid dan niet klopt

Wie zich als auteur aansluit, tekent een exploitatiecontract waarmee de exploitatie van het uitvoeringsrecht (Buma) en het mechanisch reproductierecht (Stemra) op zijn muziekwerken aan de organisatie wordt overgedragen: BumaStemra verstrekt de licenties, incasseert de vergoedingen en handhaaft waar nodig, zo omschrijft de organisatie het zelf op haar pagina Jouw rechten. De persoonlijkheidsrechten van artikel 25 Auteurswet blijven bij de maker; die kan hij niet overdragen. Alles wat onder het exploitatiecontract valt, kan het lid daarna niet meer zelf weggeven. Een clausule in een opdrachtovereenkomst waarin de componist verklaart dat de muziek "vrij van BumaStemra" is, verandert daar niets aan: de gamestudio, het reclamebureau of de omroep heeft voor het gebruik gewoon een licentie van BumaStemra nodig, en de componist heeft een garantie afgegeven die hij niet kan waarmaken. Dat is het garantieprobleem van de "rechtenvrije" buy-out, en het speelt overal waar opdrachtgevers een volledige buy-out vragen: library-muziek, vormgevingsmuziek, game-scores en reclamemuziek. Hoe een opdrachtgever de synchronisatie van muziek in een spot dan wél regelt, staat in het artikel over de synclicentie voor een reclamespot en artikel 45d Auteurswet; voor games geldt de eerdere bijdrage over muziek in games licentiëren.

De vijf opt-out-categorieën van Flexibel Beheer: events, RTV en simulcasting, achtergrondmuziek, mechanisch en online

BumaStemra beschrijft op haar opt-out-pagina vijf hoofdcategorieën die een lid uit zijn exploitatiecontract kan halen. Events: het uitvoeringsrecht bij voordracht met publiek, zoals een concert, een opera of een filmvertoning. RTV en simulcasting: publieke uitzendingen op radio en televisie, kabeldoorgifte en uitzending buiten de plaats van het optreden via schermen en luidsprekers. Achtergrondmuziek: radio of tv in een bar, opnames in een club. Mechanisch: opnemen, kopiëren en verspreiden op een geluidsdrager, synchroniseren in een audiovisueel of multimediawerk, opslag in een databank, thuiskopie, uitlenen en verhuren. Online: interactief gebruik (music en video on demand, downloads, podcasts, interactieve radio en tv) en niet-interactieve webcasting en streaming, elk zowel voor Buma als voor Stemra. Voor de eerste vier categorieën geldt: alles wat eronder valt gaat mee. Alleen voor online mag het lid per subcategorie kiezen wat het uitsluit.

Drie beperkingen bepalen of de regeling voor u werkt. De opt-out geldt per categorie, niet per werk: wie de categorie mechanisch uitsluit om één game-score buy-out-proof te maken, haalt de mechanische rechten op zijn hele catalogus bij Stemra weg, inclusief de synchronisatie van de tracks die een reclamebureau volgend jaar bij Stemra zou willen licentiëren. Daarnaast kan een lid zich ook voor een beperkt aantal landen aansluiten; de territoriale keuze is een tweede knop naast de categoriekeuze. En wijzigen kan volgens BumaStemra jaarlijks, met een opzegtermijn van drie maanden en het formulier uiterlijk op 30 september binnen. Wie de opt-out in 2027 wil laten gelden, heeft vanaf vandaag dertien dagen.

Wat artikel 2a Wtcbo en artikel 5 van Richtlijn 2014/26/EU de rechthebbende garanderen: keuze per categorie en land, niet-commerciële licenties en een opzegtermijn van hoogstens zes maanden

De opt-out staat in de wet. Artikel 2a van de Wet toezicht en geschillenbeslechting collectieve beheersorganisaties auteurs- en naburige rechten (Wtcbo), de omzetting van artikel 5 van Richtlijn 2014/26/EU, legt vier rechten vast en draagt het College van Toezicht op erop toe te zien dat ze in de statuten of lidmaatschapsvoorwaarden staan. Lid 2: de rechthebbende kiest zelf welke beheersorganisatie welke rechten, categorieën van rechten of soorten werk beheert, en voor welke grondgebieden, ongeacht zijn nationaliteit of woonplaats. Lid 3: de rechthebbende mag zelf licenties verlenen voor niet-commercieel gebruik. Lid 4: hij kan de machtiging geheel of gedeeltelijk beëindigen met een redelijke opzegtermijn van ten hoogste zes maanden, waarbij de organisatie mag bepalen dat de beëindiging pas aan het einde van het boekjaar ingaat. Lid 7: de machtiging wordt per recht, categorie of soort werk en per grondgebied uitdrukkelijk en schriftelijk gegeven. De BumaStemra-regeling met vijf categorieën, een landenkeuze, drie maanden opzegtermijn en ingang bij de jaarwisseling is de praktische uitwerking van precies die bepalingen.

Het vijfde lid is voor de rekensom van belang: bedragen die BumaStemra nog verschuldigd is voor gebruik van vóór de beëindiging, of op grond van een licentie die vóór de beëindiging is verleend, blijven aan de rechthebbende toekomen, met behoud van de waarborgen van de artikelen 2h, 2i, 2m, 2o, 5f en 22 Wtcbo: inhoudingen, verdeling en uitbetaling, jaarlijkse informatie en informatie op verzoek, en de klachten- en geschillenprocedures die artikel 22 elke beheersorganisatie voorschrijft. Een opt-out per 1 januari maakt dus geen einde aan de afrekening over het lopende jaar; die loopt door tot de laatste repartitie over dat gebruik.

Vier regelingen die zonder opt-out al bestaan: UGC-whitelisting, Creative Commons, eigen muziek op eigen website en Eigen Werk in Eigen Beheer

Voor veel makers is de hele categorie-opt-out te grof. BumaStemra biedt op de pagina Overige mogelijkheden van flexibel beheer vier kleinere regelingen die het lidmaatschap intact laten. Eén: muziek onder User Generated Content. Het lid maakt zelf afspraken met de contentmaker over de eerste vastlegging en kan de video op YouTube, Facebook of Instagram whitelisten; alles wat niet is gewhitelist rekent BumaStemra met het platform af. Voorwaarde: het lid is voor 100 procent eigenaar van het werk, voor uitvoeringsrecht, mechanisch recht én masterrecht, en de regeling geldt niet voor commercials, radio of tv. Twee: een Creative Commons-licentie voor niet-commercieel gebruik, de uitwerking van artikel 2a lid 3 Wtcbo; BumaStemra blijft het betaalde gebruik exploiteren. Drie: eigen muziek op de eigen website, zodat het lid niet zelf voor zijn eigen muziek hoeft te betalen. Vier: de Stemra-regeling Eigen Werk in Eigen Beheer, waarmee een auteur of een band van aangesloten leden eigen werk op een geluidsdrager mag vastleggen voor promotie zonder mechanische reproductiekosten, tegen 50 euro administratiekosten exclusief btw per aanvraag, met vooraf schriftelijke toestemming van eventuele mede-rechthebbenden en uitgevers.

Let op de volgorde van die vier: de UGC-regeling vereist volledig eigendom, ook van de master. Een songwriter die zijn opname bij een label heeft liggen, of die met een co-writer schreef, komt er niet voor in aanmerking, hoe klein het YouTube-kanaal ook is.

Wat de opt-out doet met uw publishingcontract, uw co-writers en de buy-out in de opdrachtovereenkomst

De opt-out is een keuze van één lid en raakt drie andere partijen. De muziekuitgever is zelf aangesloten en ontvangt zijn aandeel via de repartitie: het Repartitiereglement Buma kent de uitgever in de standaardverdeling een derde toe en kent ook situaties met een uitgeversaandeel tot 50 procent. Of en hoe een opt-out van de auteur die afrekening raakt, hangt af van wat de auteur aan de uitgever heeft overgedragen of in licentie gegeven, van de eigen aansluiting van de uitgever en van de afrekenverplichtingen in het publishingcontract; bevat dat contract een verplichting om aangesloten te blijven of om wijzigingen in het rechtenbeheer vooraf te melden, dan is een opt-out zonder overleg een tekortkoming. Wat een publishingcontract overdraagt en hoe de Buma/Stemra-verdeling daarin zit, staat in het artikel over het publishingcontract van 7 september 2026. De co-writer is de tweede partij: een opt-out geldt alleen voor het aandeel van het lid dat hem doet. Bij een werk van twee schrijvers waarvan er één is uitgestapt, blijft het aandeel van de co-writer bij BumaStemra en heeft de gamestudio voor dat werk nog steeds een licentie nodig; de "rechtenvrije" belofte vereist dus minstens dat alle co-writers dezelfde categorie hebben uitgesloten, en ook dan alleen voor zover geen uitgever, masterrechthebbende of eerder verleende licentie meespreekt. Wie dat wil, legt het vast op de splitsheet. De derde partij is de opdrachtgever. Pas nadat een opt-out voor mechanisch en online effectief is geworden, en alleen voor die categorieën en de gekozen landen, kan de componist zelf licentiëren en dus een buy-out afspreken, voor zover hij over die rechten ook werkelijk beschikt: wat hij verkoopt, is een licentie of overdracht van rechten die hij zelf beheert, en de prijs hoort dat te weerspiegelen; hoe een rechter naar een te lage vergoeding voor opdrachtmuziek kijkt, laat de Efteling-zaak over billijke vergoeding zien. Voor de categorie events blijft de opdrachtgever die de muziek live laat spelen gewoon Buma verschuldigd, tenzij ook die categorie is uitgesloten.

Zes vragen vóór u het wijzigingsformulier vóór 30 september instuurt

Welke inkomsten kwamen de afgelopen drie jaar per categorie binnen? Het jaaroverzicht in MijnBumaStemra laat per bron zien wat u kwijtraakt als u een categorie uitsluit; na de opt-out krijgt u alleen nog overzichten van wat BumaStemra voor u incasseert.
Kunt u de uitgesloten categorie zelf licentiëren, factureren, incasseren en handhaven, ook tegen een radiozender of een platform dat niet betaalt? BumaStemra noemt dat uitdrukkelijk als uw eigen verantwoordelijkheid.
Staat in uw publishingcontract een aansluitings- of meldplicht, en heeft de uitgever ingestemd?
Hebben uw co-writers dezelfde keuze gemaakt, of blijft hun aandeel bij BumaStemra zodat de opdrachtgever alsnog een licentie nodig heeft?
Is een kleinere regeling voldoende: UGC-whitelisting voor het YouTube-kanaal, Creative Commons voor de gratis promo, de eigen website of Eigen Werk in Eigen Beheer voor de eigen ep?
Welke gevolgen heeft minder BumaStemra-inkomen voor uw stemrecht in de vereniging en voor de Oudedagsvoorziening Auteurs Buma, en geeft u de zelf geïncasseerde auteursrechtinkomsten correct op bij de Belastingdienst?

Wie deze zes vragen kan beantwoorden, weet ook of de gamestudio uit de eerste alinea een eerlijke buy-out krijgt of een garantie die de componist niet kan nakomen. Het antwoord hangt af van de exploitatievormen waarin de muziek terechtkomt, van de contracten die al lopen en van de vraag of de componist zelf kan factureren, incasseren en handhaven; wie uitstapt, schrijft in de opdrachtovereenkomst precies op welke rechten hij zelf beheert en welke bij BumaStemra blijven. Dat is het wijzigingsformulier van Flexibel Beheer én de clausule in het contract, samen.

Twijfelt u of een opdrachtovereenkomst, publishingdeal of buy-out past bij wat u aan BumaStemra hebt afgestaan? Doe dan zelf de contractscan van MusicaJuridica: u uploadt het contract en de scan wijst de rechten-, garantie- en buy-outclausules aan die u naast uw eigen aansluiting kunt leggen; en wie zelf een publishingdeal moet opstellen, begint met de publishingcontract-generator.

Bronnen

BumaStemra-pagina's en wetteksten geraadpleegd op 17 september 2026.