Een gefingeerd voorbeeld: een pianotrio met zangeres wil een album maken met Nederlandse liedjes uit de jaren dertig tot vijftig, met een eigen arrangement, een vertaald Frans chanson en een fragment uit een radio-opname van 1961. De pianist gaat ervan uit dat muziek zeventig jaar na de dood van de componist vrij is. Dat klopt voor een deel. Een lied heeft meerdere rechthebbenden, en elk van hen heeft een eigen beschermingstermijn.

Compositie en tekst: artikel 37 en 40a Auteurswet

Het auteursrecht vervalt zeventig jaar na de dood van de maker, gerekend vanaf 1 januari van het jaar na het sterfjaar. Het werk van een componist die in 1955 overleed, is sinds 1 januari 2026 rechtenvrij. Bij een lied met tekst telt volgens artikel 40a Auteurswet de langstlevende van componist en tekstdichter. Overleed de tekstdichter in 1981, dan blijft ook de melodie beschermd tot en met 2051. Die regel gaat terug op richtlijn 2011/77/EU, die eist dat muziek en tekst allebei specifiek voor het lied zijn gemaakt, ook als ze na elkaar ontstonden. Een vertaling is daarnaast een eigen werk met een eigen maker en een eigen termijn, zodat een vrij chanson in een nieuwe Nederlandse versie opnieuw beschermd materiaal kan opleveren, mits de vertaling voldoende eigen creatieve keuzes bevat.

De opname: artikel 12 WNR en de grens van 1963

Voor opnamen gelden de naburige rechten van musici en producent. Artikel 12 WNR rekent voor musici en producent elk met een eigen startmoment: uitvoering, eerste uitzending of eerste rechtmatige uitgave. Sinds 1 november 2013 geldt na uitgave een termijn van zeventig jaar, maar alleen voor opnamen die op die datum nog beschermd waren. Een opname die in 1962 of eerder is opgenomen en uitgebracht, is in de EU daarom in beginsel vrij. Een oude radio-opname die pas jaren later op plaat verscheen, kan voor de producent nog decennia beschermd zijn. Een vrije opname kan wel een beschermd lied bevatten, en dan blijft een licentie op de compositie nodig.

Wat het trio zelf aan rechten krijgt

Het arrangement van een rechtenvrij lied is een nieuw werk, beschermd voor wat de pianist zelf creatief toevoegt, terwijl de melodie vrij blijft voor iedereen. De nieuwe opname geeft de musici en de producent eigen rechten met een nieuwe termijn van zeventig jaar. Het volledige artikel zet de beschermingsduur van compositie, tekst en opname naast elkaar, rekent drie voorbeelden door en sluit af met vijf vragen per nummer voordat u een oud lied opneemt of samplet.